Art. 235 KK – tworzenie fałszywych dowodów

Art. 235 KK dotyczy kierowania ścigania przeciwko określonej osobie przez tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi, a także przedsiębrania takich zabiegów w toku postępowania. Nie każda nieścisłość w pliku ani każdy nieprawdziwy dokument jest automatycznie tym przestępstwem. Trzeba powiązać sposób wytworzenia lub wykorzystania materiału z ustawowym mechanizmem ścigania konkretnej osoby.

Gdy pojawia się podejrzenie spreparowania dowodu, pierwszym zadaniem jest zachowanie materiału w obecnej postaci i ustalenie jego pochodzenia. Samo przekonanie, że dokument „wygląda inaczej”, jest początkiem pytania, a nie gotową odpowiedzią. Potrzebna bywa analiza oryginału, wcześniejszych wersji, dat i osób mających dostęp do materiału.

Ściganie określonej osoby i dwa warianty zachowania

Przepis wymienia ściganie o przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe albo przewinienie dyscyplinarne. Nie ogranicza się do procesu o poważne przestępstwo. Zarazem musi chodzić o określoną osobę i właściwy rodzaj ścigania. Sam prywatny spór o wiarygodność dokumentu nie wyjaśnia jeszcze, czy te warunki zachodzą.

Pierwszy wariant opisuje kierowanie ścigania przeciwko osobie przez fałszywe dowody lub inne podstępne zabiegi. Drugi obejmuje przedsiębranie takich zabiegów w toku postępowania. Warto zatem ustalić, czy materiał dopiero uruchamiał lub kierował ściganie, czy został wprowadzony do już trwającej sprawy. Nie można pominąć drugiej części przepisu tylko dlatego, że postępowanie rozpoczęło się wcześniej.

W analizie trzeba wskazać, kogo materiał miał obciążać i jak łączył się z przypisywanym czynem. Dowód może dotyczyć obecności w określonym miejscu, autorstwa wypowiedzi, posiadania rzeczy albo innej okoliczności. Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że ktoś po jego przedstawieniu znalazł się w niekorzystnej sytuacji. Trzeba zbadać cały ustawowy mechanizm i zachowanie sprawcy.

Fałszywy dowód i inne podstępne zabiegi

Art. 235 nie ogranicza się do papierowego dokumentu. Mówi szerzej o tworzeniu fałszywych dowodów oraz innych podstępnych zabiegach. Przy podejrzeniu manipulacji wiadomością, nagraniem, zdjęciem lub przedmiotem trzeba ustalić, co faktycznie wykonano, jaki fałszywy obraz miało to tworzyć i jak wiązało się ze ściganiem konkretnej osoby.

Nie każda obróbka techniczna świadczy o takim czynie. Skopiowanie pliku, zmiana jego formatu lub przygotowanie czytelnej kopii mogą mieć zwykłe wyjaśnienie. Inaczej ocenia się czynności, które celowo tworzą pozór innego autorstwa, przebiegu zdarzeń lub pochodzenia materiału. Każdy przypadek wymaga sprawdzenia wersji źródłowej i znaczenia wprowadzonej zmiany.

Art. 235 nie przewiduje nieumyślnej odmiany. Reguły art. 8–9 KK wymagają zbadania strony podmiotowej zachowania. Omyłka przy oznaczeniu załącznika, niedokładny opis albo błąd urządzenia nie mogą być automatycznie przedstawiane jako umyślne tworzenie fałszywego dowodu. Równocześnie samo zapewnienie autora o pomyłce nie zastępuje oceny materiału.

Szczególnie ważne są ślady pokazujące, co autor wiedział przed przekazaniem dowodu: wcześniejsza wersja, korespondencja o jego przygotowaniu, źródło danych i sposób przedstawienia odbiorcy. Należy oddzielić ustalenie technicznej zmiany od wniosku o zamiarze. Ekspert może pomóc zbadać plik, ale prawna ocena pełnego czynu nie wynika wyłącznie z daty zapisanej w jego właściwościach.

Granice wobec dokumentu, oskarżenia i zeznania

Fałszowanie dokumentów z art. 270 KK obejmuje podrobienie lub przerobienie dokumentu w celu użycia jako autentycznego oraz użycie takiego dokumentu jako autentycznego. Ma własne warunki. Art. 235 dotyczy fałszywego materiału lub podstępu powiązanego ze ściganiem określonej osoby. Nie każdy dokument sfałszowany w obrocie jest przez to dowodem spreparowanym w rozumieniu art. 235.

Fałszywe oskarżenie z art. 234 KK koncentruje się na nieprawdziwym przypisaniu innej osobie czynu przed właściwym organem. Przy art. 235 trzeba dodatkowo zbadać mechanizm fałszywych dowodów lub podstępnych zabiegów. Jeżeli jedna sytuacja obejmuje kilka zachowań, ich relację ocenia się na podstawie faktów; nie należy dowolnie zamieniać numerów przepisów.

Fałszywe zeznania z art. 233 KK podlegają odrębnym warunkom dotyczącym wypowiedzi dowodowej i osoby zeznającej. Z kolei art. 238 dotyczy zawiadomienia o przestępstwie lub przestępstwie skarbowym ze świadomością, że go nie popełniono. Sam brak potwierdzenia zgłoszenia nie dowodzi ani art. 238, ani tworzenia fałszywych dowodów.

Te różnice mają znaczenie dla sposobu przygotowania materiału. Przy autentyczności dokumentu bada się między innymi jego pochodzenie, przy oskarżeniu dokładną treść i adresata, a przy art. 235 także powiązanie podstępu ze ściganiem osoby. Jeden ogólny zarzut „wszystko zostało sfałszowane” może ukrywać kilka zupełnie różnych problemów wymagających innych dowodów.

Oryginały, kopie i historia materiału

Zachowaj wersję otrzymaną pierwotnie, sposób jej przekazania, datę i informacje o nadawcy. Robocze notatki i zaznaczenia sporządzaj na kopii, wyraźnie oddzielając je od oryginału. Jeśli dysponujesz tylko zrzutem ekranu, zapisz, skąd pochodzi i czy dostępna jest pełna rozmowa lub plik. Nie przedstawiaj odtworzonego dokumentu jako pierwotnego źródła.

Metadane mogą pomóc odtworzyć historię, lecz nie są samodzielną gwarancją autentyczności. Daty mogą odnosić się do kopiowania, eksportu lub innej operacji, a nie bezpośrednio do opisywanego zdarzenia. Wskazuj konkretne pytania: czy wersje różnią się treścią, czy można ustalić moment zmiany, czy dostępny materiał pozwala w ogóle udzielić odpowiedzi.

Gdy rzecz zabezpieczył organ, przydatny może być protokół zatrzymania rzeczy i przeszukania. Pozwala sprawdzić oznaczenie i opis materiału oraz odtworzyć czynność. Samo prawidłowe opisanie rzeczy w protokole nie rozstrzyga jednak, czy jej treść jest prawdziwa lub kto ją wcześniej wytworzył. To odrębne pytania dowodowe.

Jak zgłaszać wątpliwości w prowadzonej sprawie

We wniosku dowodowym wskaż konkretny materiał i okoliczność wymagającą wyjaśnienia, zgodnie z art. 169 KPK. Przykładem może być ustalenie zgodności kopii z oryginałem albo autorstwa określonej zmiany. Nie zastępuj tego ogólnym żądaniem odrzucenia każdego dowodu drugiej strony. Organ powinien otrzymać sprawdzalne pytanie i wskazanie możliwego źródła odpowiedzi.

Jeżeli ustalenie istotnej okoliczności wymaga wiadomości specjalnych, art. 193 KPK przewiduje zasięgnięcie opinii biegłego lub biegłych. Trzeba dobrać zakres badania do problemu i udostępnionego materiału. Art. 201 pozwala reagować między innymi na niepełność, niejasność lub sprzeczności opinii. Samo niezadowolenie z wniosku eksperta nie jest tym samym co wykazanie takiej wady.

W całej sprawie zastosowanie ma art. 7 KPK: ocena wszystkich przeprowadzonych dowodów według zasad rozumowania, wiedzy i doświadczenia. Nie każdy wykryty błąd powoduje automatycznie usunięcie pozostałego materiału. Trzeba ustalić zakres nieprawidłowości i jej znaczenie dla konkretnej tezy. Zarzut popełnienia art. 235 również wymaga własnych dowodów.

Art. 235 przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Przy starszych zachowaniach należy zbadać art. 4 KK i ustawę względniejszą. Pomoc prawna przy podejrzeniu spreparowania dowodu powinna połączyć zachowanie oryginałów, wyjaśnienie technicznych wątpliwości i ocenę skutków procesowych. Najważniejsze jest dokładne wskazanie, co jest kwestionowane i dlaczego, zamiast wyciągania kategorycznych wniosków z samego wyglądu dokumentu.

Podstawy prawne i data sprawdzenia

• Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 marca 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks karny — art. 4, 8–9, 233–235, 238 i 270
• Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 marca 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks postępowania karnego — art. 7, 169, 193 i 201

Stan prawny sprawdzony: 2026-09-27.