Oszustwo z art. 286 kodeksu karnego (kk ) – kiedy czyn „wyczerpuje znamiona”, jaka kara i jak się bronić? | Adwokat Wrocław

 

Oszustwo to jedno z najczęściej spotykanych przestępstw przeciwko mieniu w praktyce spraw karnych. W niniejszym wpisie wyjaśniam, co mówi art. 286 k.k., jakie są znamienia tego czynu, jaka kara pozbawienia wolności grozi sprawcy oraz jak wygląda postępowanie karne krok po kroku. Jako doświadczony adwokat przedstawiam też praktyczne wskazówki obrony i działania kancelarii adwokackiej.

 

 

Przestępstwo oszustwa – kancelaria adwokacka i adwokat od spraw karnych

Oszustwa z art 286 kk – sąd, cel osiągnięcia korzyści majątkowej i prawa ofiary oszustwa | Adwokat Wrocław – Podstawowy typ przestępstwa oszustwa – art 286 kk / 286 § 1 kk

 

Zgodnie z art 286 kk (również spotykana forma zapisu: 286 k.k albo 286 k.k.), sprawca dopuszcza się przestępstwa oszustwa, jeżeli w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadza w błąd inną osobę albo wykorzystanie błędu tej osoby prowadzi do tego, że pokrzywdzony dokonuje niekorzystne rozporządzenie mieniem. Ustawodawca wymienia także alternatywny sposób działania: wykorzystanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania (często w skrócie mówi się o „niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania”). To kluczowe znamię bytu tego czynu.

W uproszczeniu: oszustwo „stanowi oszustwo” wtedy, gdy sprawca, działając dla zysku (korzyści majątkowej), powoduje u innej osoby wprowadzenie kogoś w błąd (np. podaje nieprawdziwe informacje) i przez to skłania ją do niekorzystnego działania na własnym majątku (mienie pokrzywdzonego staje się przedmiotem oszustwa). Jeżeli działanie wyczerpuje znamiona przepisu, sąd może skazać sprawcę. Warto dodać, że kodeks karny traktuje ten typ jako „podstawowy typ przestępstwa oszustwa”. Gdy czyn ma wypadek mniejszej wagi, odpowiedzialność karna jest łagodniejsza (o czym niżej).

 

Jaka kara? – od 6 miesięcy do 8 lat, a czasem do 10 lat pozbawienia wolności

 

Za oszustwo z art. 286 kk (ściślej: 286 § 1 kk) grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat (często skrótowo pisane: 6 miesięcy do 8). W wersji kwalifikowanej – gdy mienie ma znacznej wartości (co w praktyce oznacza wartość powyżej 200 000 zł) -zastosowanie znajduje art. 294 kk, a sąd może wymierzyć 10 lat pozbawienia wolności (zakres do 10 lat). W praktyce, przy podstawowym typie, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności – zależnie od konfiguracji prawnej czynu (kary te mogą występować kumulatywnie w różnych przepisach, a tu przydają się kwalifikacje łączone z innymi przepisami rozdziału).

 

Wypadek mniejszej wagi. Kara za oszustwo

 

Gdy mamy wypadek mniejszej wagi, sankcja jest łagodniejsza: grzywna, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. W doktrynie przyjmuje się, że o „mniejszej wadze” decyduje m.in. niska szkoda, niewielki stopień zawinienia i krótkotrwałość działania.

Szczególne formy

• Oszustwo komputerowe – to odrębny typ z 287 kk (często nazywany „oszustwo komputerowe”), gdzie ingerencja w dane, program lub system powoduje niekorzystną dyspozycję majątkową.

• § 2 art. 286 k.k. – odpowiedzialność ponosi także ten, kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot rzeczy: ustawodawca opisuje to jako sytuację, w której sprawca „żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot” przedmiotu pochodzącego z czynu zabronionego (tu pojawia się dosłowna formuła: majątkowej w zamian za zwrot, a nawet konstrukcja: zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy, czyli zwrot bezprawnie zabranej rzeczy). W praktyce bywa to nazywane „wyłudzeniem zwrotu”.

 

Elementy czynu – co musi udowodnić oskarżyciel?

 

Aby popełnienia przestępstwa udowodnić, prokurator wskazuje, że:

1. Sprawca oszustwa działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

2. Dopuścił się wprowadzenia w błąd (albo wykorzystał błąd lub wykorzystanie stanu nieświadomości) pokrzywdzonego.

3. Pokrzywdzony dokonał niekorzystnego rozporządzenia mieniem (np. przelał pieniądze, wydał towar, podpisał niekorzystną umowę).

 

4. Istnieje związek przyczynowy między błędem a rozporządzeniem.

5. Wina – zamiar bezpośredni: tzw. zamiar oszustwa.

W praktyce dowodowej często bada się, czy osoba była niezdolna do należytego pojmowania przedsiębranego działania oraz czy sprawca to celowo wykorzystywał (czasem w opinii biegłych). Gdy prokurator twierdzi, że doszło do „popełnienia oszustwa”, obrona analizuje, czy rzeczywiście każde znamię ustawowe zachodzi.

 

„Mniejsza waga” i odpowiadające sankcje

 

Przy wypadku mniejszej wagi ustawodawca przewiduje – jak wspomniano – grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Oznacza to, że kara może być bardziej elastyczna, szczególnie gdy szkoda jest mała, a sytuacja życiowa sprawcy przemawia za łagodniejszym potraktowaniem.

 

Ściganie i wniosek pokrzywdzonego (gdy czyn popełniono na szkodę osoby najbliższej)

Co do zasady czyny z rozdziału przeciwko mieniu ścigać należy z urzędu. Jednak – i tu ważna praktyczna uwaga – ściganie może nastąpić na wniosek pokrzywdzonego, jeżeli popełniono na szkodę osoby najbliższej. Wtedy niezbędny bywa wniosek pokrzywdzonego; bez niego postępowanie może nie ruszyć. W dokumentach spotyka się dosłowne sformułowania: „czyn popełniono na szkodę osoby najbliższej”, „ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego”. Warto o tym pamiętać przy planowaniu strategii procesowej – zarówno po stronie obrony, jak i pokrzywdzonego.

 

Najczęstsze sytuacje z praktyki (przykłady)

 

• Sprzedawca internetowy składa nieprawdziwe informacje o towarze, przez co klient dokonuje niekorzystnego rozporządzenia mieniem (przelewa środki) – to klasyczne oszustwo.

• „Odzyskiwacz” rzeczy po kradzieży żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy – to przypadek z § 2.

• Manipulacje w systemie płatniczym (oszustwo komputerowe, 287 kk).

• „Inwestycyjne” piramidy – często mienie o znacznej wartości; tu realnie wchodzi w grę do 10 lat pozbawienia wolności.

 

 

Obrona: kiedy spór ma charakter cywilny, a nie karny?

 

Nie każdy zawiedziony kontrakt to przestępstwo oszustwa z art 286. Jeżeli brak zamiaru oszustwa w chwili zawierania umowy, a spór dotyczy wyłącznie wykonania świadczeń, sprawa może należeć do zakresu prawa karnego jedynie wtedy, gdy wyczerpuje znamiona czynu zabronionego. W przeciwnym razie właściwa jest ścieżka cywilna (roszczenia odszkodowawcze). Obrona w postępowaniu karnym często akcentuje brak „celu osiągnięcia korzyści majątkowej” oraz brak wprowadzenia w błąd. Bywa też, że zebrane dowody nie pozwalają uznać, iż nastąpiło realne niekorzystne rozporządzenie mieniem.

 

Pytania i odpowiedzi (FAQ)

 

Jaka kara za przestępstwo z art. 286 k.k?

– Podstawowo pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Przy znacznej wartości – nawet do 10 lat pozbawienia wolności. Niekiedy orzeka się też grzywnę lub karę ograniczenia wolności.

Czy oszustwo może zostać uznane za wypadek mniejszej wagi?

– Tak, jeżeli całokształt okoliczności na to wskazuje – wtedy wchodzi w grę grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Czy sprawa o oszustwo wymaga obecności pokrzywdzonego?

– Pokrzywdzony ma prawa strony – może składać wnioski dowodowe, a gdy popełniono na szkodę osoby najbliższej, konieczny może być wniosek pokrzywdzonego.

Czy można wyłudzić pieniądze, nie zostawiając śladu?

– Technicznie tak bywa, ale w praktyce ślady cyfrowe i komunikacyjne pomagają ścigać sprawców, zwłaszcza przy oszustwie komputerowym

 

Rola obrońcy i pełnomocnika – adwokat od spraw karnych

W postępowaniu karnym o oszustwo prawnik analizuje akta pod kątem spełnienia wszystkich ustawowych znamion. W naszej kancelarii pomagamy zarówno osobom oskarżonym, jak i pokrzywdzonym – od etapu przesłuchań, przez wnioski dowodowe, po wyrok. Adwokat od spraw mienia prowadzi również negocjacje w przedmiocie naprawienia szkody, co niekiedy pozwala łagodzić odpowiedzialność. Dodajmy też, że czyny z rozdziału mienia czasami zahaczają o przestępstwa skarbowe, ale to osobna kategoria (Kodeks karny skarbowy).

 

Przykładowe kwalifikacje i orzecznictwo w pigułce

 

• Pozbawienia wolności od 6 miesięcy to dolna granica kary przy typie podstawowym; w sentencjach wyroków często pojawia się zwrot, że sprawca „podlega karze pozbawienia wolności”.

• Przy znacznej wartości (zwyczajowo powyżej 200 000 zł) możliwe jest orzekanie do 10 lat pozbawienia wolności.

• Zdarza się, że sądy podkreślają, iż sama obietnica świadczenia bez pokrycia i świadome wprowadzenie w błąd co do istotnych okoliczności „wyczerpuje znamiona” oszustwa; z kolei brak celu osiągnięcia korzyści majątkowej może unicestwić bytu przestępstwa.

• W literaturze bywa wspominane „oszustwo pokradzieżowe” (np. doszukiwanie się dodatkowych form wyłudzenia po kradzieży), ale jest to jedynie skrót myślowy w publicystyce, nie odrębny typ karny.

 

Kiedy kontakt z prawnikiem jest kluczowy?

Jeśli otrzymałeś wezwanie, zarzut albo – jako pokrzywdzony – potrzebujesz wsparcia, skonsultuj sprawę z profesjonalistą. W sprawach o oszustwo ważna jest szybka reakcja: zabezpieczenie dowodów komunikacji, płatności, weryfikacja umów. Działamy w całej Polsce, ale jeżeli szukasz lokalnie: Adwokat Wrocław / adwokat wrocław – nasza kancelaria adwokacka prowadzi liczne sprawy karne w regionie.

 

Podsumowanie – najważniejsze tezy w jednym miejscu.

 

• Przestępstwo oszustwa z art. 286 kk polega na wprowadzeniu w błąd (lub wykorzystaniu błędu / niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania) i doprowadzeniu do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

• Za typ podstawowy grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat; przy mieniu znacznej wartości – do 10 lat pozbawienia wolności.

• Przy wypadku mniejszej wagi: grzywna, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
• W pewnych wypadkach ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, zwłaszcza gdy czyn popełniono na szkodę osoby najbliższej.

• Każdą sprawę warto skonsultować z profesjonalistą – prawna analiza materiału dowodowego przez adwokata pozwala ocenić, czy czyn rzeczywiście wyczerpuje znamiona i czy możliwa jest obrona (np. brak zamiaru, charakter cywilny sporu).

 

Skontaktuj się

 

Masz pytania dotyczące spraw o oszustwo? Potrzebny Ci adwokat od spraw mienia lub pełnomocnik dla pokrzywdzonych? Skontaktuj się z nami – kancelaria adwokacka (Wrocław i okolice). Pomożemy ocenić ryzyko, zaproponujemy strategię i zadbamy o Twoje prawa w postępowaniu karnym.

 

Słownik najważniejszych pojęć:

• Oszustwo z art. 286 – czyn polegający na wprowadzeniu w błąd i doprowadzeniu do niekorzystnej dyspozycji majątkowej.

• Karny / prawo karne – gałąź prawa regulująca odpowiedzialność za czyny zabronione.

• Kara: grzywna, ograniczenia wolności, pozbawienie wolności.

• Pozbawienia wolności od 6 miesięcy – dolna granica kary w typie podstawowym; często w wyroku pojawia się zwrot: karze pozbawienia wolności / podlega karze pozbawienia wolności.

• Sąd – organ wymierzający karę; może też warunkowo umorzyć postępowanie, jeżeli spełnione są przesłanki.

• Mienie – dobro majątkowe; przedmiotem oszustwa jest majątek pokrzywdzonego.