Przejdź do treści 
Wysłuchanie dziecka służy poznaniu jego perspektywy, a nie przekazaniu mu odpowiedzialności za rozstrzygnięcie sporu rodziców. Nie jest przesłuchaniem dziecka jako świadka ani badaniem OZSS. Rodzic może pomóc w spokojnym przygotowaniu do wizyty, lecz nie powinien układać odpowiedzi ani obiecywać, że sąd zrobi dokładnie to, czego dziecko zażąda.
Kiedy sąd wysłuchuje dziecka
Przepisy wiążą wysłuchanie z rozwojem umysłowym, stanem zdrowia i dojrzałością dziecka. Nie ustanawiają jednego wieku, od którego dziecko samodzielnie wybiera rodzica albo przesądza wynik postępowania. Sąd uwzględnia jego zdanie i rozsądne życzenia w zakresie określonym przepisami właściwymi dla danej sprawy.
Podstawy procesowe różnią się zależnie od postępowania. W sprawach objętych art. 216¹ KPC wyraźnie zapisano odstąpienie od wysłuchania, jeżeli dziecko przed sądem odmawia udziału. W postępowaniu opiekuńczym dotyczącym osoby lub majątku dziecka zastosowanie ma art. 576 KPC. Rozporządzenie o przygotowaniu wysłuchania przewiduje przekazanie dziecku informacji, że decyzję o udziale może podjąć po przybyciu i zobaczeniu pomieszczenia.
Jak wygląda spotkanie
Wysłuchanie odbywa się poza zwykłą salą rozpraw, w odpowiednio przystosowanym pomieszczeniu, a gdy dobro dziecka tego wymaga — poza budynkiem sądu. Uczestniczy sędzia, a w uzasadnionych przypadkach także biegły psycholog. Rodzice nie zasiadają w pokoju jako uczestnicy rozmowy. Osoba towarzysząca oczekuje w innym miejscu, o którym dziecko powinno wiedzieć.
Sędzia wyjaśnia cel spotkania i to, że dziecko nie odpowiada za wydanie orzeczenia. Dziecko powinno wiedzieć, że może poprosić o wyjaśnienie pytania lub przerwę. Pytania mają być dostosowane do jego możliwości, bez sugerowania oczekiwanych odpowiedzi i oceniania wypowiedzi.
Z wysłuchania sporządza się notatkę urzędową; przepisy nie przewidują utrwalania przebiegu za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk lub obraz. Nie należy więc zapowiadać dziecku nagrywanej konfrontacji z rodzicem. KPC zakłada zasadniczo jedno wysłuchanie w toku postępowania; powtórzenie wymaga przewidzianych prawem powodów.
Co może zrobić rodzic
Przekaż sądowi informacje o potrzebach komunikacyjnych, stanie zdrowia i okolicznościach wpływających na organizację spotkania. Opisz je rzeczowo i dołącz dokumenty, które rzeczywiście pomagają dostosować warunki. Nie przedstawiaj dziecku wizyty jako egzaminu z lojalności.
Możesz powiedzieć, gdzie jedziecie, kto z nim porozmawia i że ma prawo mówić własnymi słowami. Unikaj ćwiczenia „właściwych” odpowiedzi, proszenia o zapamiętanie zarzutów wobec drugiego rodzica oraz wypytywania po spotkaniu o każde zdanie. Spokojne przygotowanie dotyczy poczucia bezpieczeństwa, nie treści oczekiwanego stanowiska.
Wysłuchanie a opinia specjalistów
OZSS sporządza opinię w zakresie zleconym przez sąd, opierając się na badaniach specjalistycznych. Wysłuchanie jest inną czynnością i nie zastępuje całej diagnozy. Odrębny materiał wyjaśnia rolę opinii OZSS. Obie czynności nie oznaczają również, że dziecko staje się osobą rozstrzygającą konflikt.
Przy sprawie o władzę rodzicielską warto ustalić, jaki jest cel planowanej czynności i czy sąd zna potrzeby dziecka. Pozwala to przygotować odpowiednie informacje bez wywierania presji na jego wypowiedź.
