Dwie sprawy o rozwód tych samych małżonków: jak sprawdzić, które postępowanie może się toczyć

Dwa pozwy o rozwód tych samych małżonków nie powinny prowadzić do dwóch niezależnych rozstrzygnięć o tym samym małżeństwie. Sposób uporządkowania spraw zależy jednak od tego, czy trafiły do dwóch sądów w Polsce, czy do sądów różnych państw. Kluczowe są dokumenty wszczęcia i doręczenia, a nie samo przekonanie, kto „pierwszy zdecydował się na rozwód”.

W Polsce własne żądanie można zgłosić w istniejącej sprawie

Art. 439 KPC wyłącza powództwo wzajemne o rozwód lub separację oraz wszczęcie odrębnej sprawy, gdy proces o rozwód lub separację już się toczy. Pozwany może jednak w tej samej sprawie także żądać rozwodu albo separacji. Oznacza to możliwość przedstawienia własnego stanowiska bez zakładania drugiego procesu.

Jeżeli otrzymasz pozew po złożeniu własnego pisma, nie ignoruj przesyłki. Poinformuj sąd o drugiej sygnaturze i przekaż posiadane dokumenty. Datę wniesienia, doręczenia i procesowy stan każdej sprawy należy odtworzyć z potwierdzeń. Ogólne reguły zawisłości i odrzucenia pozwu wymagają zastosowania do konkretnej chronologii, z uwzględnieniem szczególnej regulacji małżeńskiej.

Nie należy samodzielnie nazywać odpowiedzi na pozew „pozwem wzajemnym”. Ważna jest treść żądań i sposób ich wniesienia. Pomocne będzie uporządkowanie stanowiska według zasad przedstawionych w poradniku o odpowiedzi na pozew rozwodowy.

Równoległe sprawy w państwach uczestniczących w regulacji UE

W zakresie rozporządzenia 2019/1111 sąd, do którego sprawę małżeńską wniesiono później, zawiesza postępowanie z urzędu do czasu ustalenia jurysdykcji sądu, do którego wniesiono ją wcześniej. Po ustaleniu jurysdykcji pierwszego sądu drugi stwierdza brak swojej jurysdykcji na jego rzecz.

Nie oznacza to bezwarunkowej zasady „wygrywa pierwszy pozew”. Pierwszy sąd musi mieć podstawę jurysdykcji. Ponadto rozporządzenie określa własny moment wszczęcia: co do zasady wiąże go z wniesieniem pisma, pod warunkiem dalszego wykonania obowiązków służących jego doręczeniu. W systemach, w których doręczenie poprzedza złożenie w sądzie, konstrukcja jest odmienna.

Z tego powodu data polskiej sygnatury nie wystarcza do porównania z zagranicznym potwierdzeniem. Potrzebna jest informacja, jaki dokument i w jakim trybie został złożony oraz czy strona dopełniła kolejnych wymaganych czynności.

Państwo i daty decydują o podstawie analizy

Rozporządzenie 2019/1111 stosuje się do objętych nim postępowań wszczętych od 1 sierpnia 2022 r. Starsze sprawy mogą podlegać wcześniejszej regulacji. Nie wszystkie państwa europejskie uczestniczą w tym systemie; szczególnej oceny wymagają m.in. Dania, Wielka Brytania i postępowania poza UE. W takich konfiguracjach znaczenie mogą mieć umowy międzynarodowe i polskie przepisy procesowe.

Sprawę małżeńską trzeba też odróżnić od odrębnych postępowań dotyczących dziecka, alimentów i majątku. To, że dany sąd może orzec rozwód, nie daje mu automatycznie kompetencji do każdego sporu między małżonkami.

Co zrobić po wykryciu drugiej sprawy

Przygotuj dwa równoległe zestawy: pozew, potwierdzenie wniesienia, doręczenia, sygnaturę, wezwania oraz wydane postanowienia. Dodaj daty rzeczywistego zamieszkiwania małżonków i informację o pełnomocnikach. Przekazanie kompletu obu sądom pozwala wyjaśnić kolizję na właściwej podstawie.

Nie cofaj pisma bez oceny kosztów, zabezpieczeń i stanowiska w drugim postępowaniu. Pomoc w sprawie rozwodowej może obejmować analizę tej chronologii i przygotowanie informacji o równoległym procesie. Celem jest rozpoznanie sprawy przez właściwy sąd, a nie prowadzenie dwóch postępowań w nadziei na wybór dogodniejszego wyniku.