Udzielanie narkotyków — kiedy zastosowanie mają art. 58 i 59 ustawy?

Przekazanie narkotyku innej osobie nie staje się legalne dlatego, że nie towarzyszy mu zapłata. Jednocześnie potoczne słowo „handel” nie określa jeszcze właściwego przepisu. Przy zarzucie udzielania trzeba ustalić zachowanie, odbiorcę, rodzaj substancji oraz ewentualny cel osiągnięcia korzyści. Art. 58 i 59 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii obejmują przy tym więcej niż samo fizyczne wręczenie pakunku.

Ocena powinna zaczynać się od pełnego opisu czynu w postanowieniu lub akcie oskarżenia. Czy zarzucono przekazanie substancji, pomoc w jej użyciu, nakłanianie, czy udział w szerszej dystrybucji? Poszczególne zachowania mają odmienne znamiona. Ten poradnik wyjaśnia przede wszystkim art. 58 i 59; samo posiadanie narkotyków i możliwość umorzenia z art. 62a wymagają odrębnej analizy.

Udzielanie, ułatwianie, umożliwianie i nakłanianie — zakres czynów

Art. 58 ust. 1 obejmuje udzielanie innej osobie środka odurzającego, substancji psychotropowej lub nowej substancji psychoaktywnej wbrew ustawie. Wymienia też ułatwianie albo umożliwianie ich użycia oraz nakłanianie do użycia. Nie wystarczy więc badać wyłącznie, kto trzymał substancję w dłoni. Trzeba wskazać, co dokładnie przypisuje się danej osobie i jak dowody łączą jej zachowanie z użyciem substancji przez inną osobę.

Art. 59 ust. 1 wymienia udzielanie, ułatwianie użycia oraz nakłanianie do użycia, powiązane z celem osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Katalogi nie są zapisane identycznie: słowo „umożliwia” występuje w art. 58. Przy kwalifikacji należy porównać konkretne ustalenia z właściwym przepisem, zamiast przepisywać wspólną listę czynności do każdego zarzutu.

Istotne jest również rozróżnienie samodzielnych znamion tych przepisów od ogólnych form współdziałania z art. 18 Kodeksu karnego. Nakłanianie do użycia substancji opisane w ustawie narkotykowej nie jest automatycznie tym samym co podżeganie do popełnienia cudzego przestępstwa. Podobnie zarzut pomocnictwa wymaga wskazania czynu, który miał być ułatwiany, oraz właściwego zamiaru. Sama znajomość z uczestnikiem zdarzenia nie zastępuje tych ustaleń.

Art. 58 i 59 — cel korzyści majątkowej lub osobistej

Najważniejszą różnicą dla art. 59 jest cel działania. Przepis mówi zarówno o korzyści majątkowej, jak i osobistej. Brak ustalonej ceny, przelewu albo banknotów nie kończy zatem analizy. Zgodnie z art. 115 § 4 KK korzyść może dotyczyć samego sprawcy lub kogoś innego. Nie można ograniczać sprawdzenia do pytania, ile pieniędzy ostatecznie trafiło do osoby oskarżonej.

Z drugiej strony organ musi wykazać taki cel, a nie jedynie go nazwać. Znaczenie mogą mieć ustalenia uczestników, korespondencja, przekazywane świadczenia i ich związek z zarzucanym zachowaniem. Wyjaśnienia wymaga również sytuacja, gdy pieniądze miały inny deklarowany tytuł. Nie należy rozstrzygać na podstawie samego opisu przelewu ani na podstawie zapewnienia, że „nie było zysku”. Analiza dotyczy wszystkich ustalonych okoliczności.

Użyte w art. 59 sformułowanie „w celu” odnosi się do ukierunkowania działania. Dla samego znamienia celu nie jest konieczne wykazanie, że oczekiwana korzyść rzeczywiście została otrzymana. Trzeba natomiast odrębnie sprawdzić, czy doszło do wykonania zarzuconej czynności i jakie stadium czynu wynika z faktów. Nie każda zapowiedź przyszłego zdarzenia dowodzi jego dokonania.

Jakie zagrożenia karą przewidują przepisy

Poniższe granice dotyczą wskazanych typów ustawowych według prawa sprawdzonego 27 września 2026 r. Nie są prognozą kary w konkretnej sprawie; mogą mieć znaczenie reguły dotyczące czasu czynu, zbiegu, współdziałania i wymiaru kary.

Podstawa	Wariant	Ustawowe zagrożenie
Art. 58 ust. 1	Typ podstawowy	Pozbawienie wolności do 3 lat
Art. 58 ust. 2	Wskazane w przepisie zachowanie wobec małoletniego albo udzielanie znacznych ilości	Od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności
Art. 59 ust. 1	Czyn w celu korzyści majątkowej lub osobistej	Od roku do 10 lat pozbawienia wolności
Art. 59 ust. 2	Wskazane zachowania wobec małoletniego przy celu korzyści	Od 3 do 20 lat pozbawienia wolności
Art. 59 ust. 3	Wypadek mniejszej wagi	Grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat

Wypadek mniejszej wagi nie jest automatycznym skutkiem niewielkiej ilości substancji. Potrzebna jest ocena okoliczności czynu, a nie jedna liczba. Nie należy też przenosić na udzielanie instytucji z art. 62a, która wprost dotyczy wskazanych tam wariantów posiadania na własny użytek. Są to różne podstawy prawne i różne zakresy zastosowania.

Odbiorca konsumentem czy uczestnikiem dalszej dystrybucji?

Przy rozróżnianiu udzielania i obrotu ważna jest rola bezpośredniego odbiorcy. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 18 listopada 2015 r., V KK 341/15, wyjaśnił, że udzielanie odnosi się do konsumenta, a analizę trzeba prowadzić względem konkretnego etapu. Samo określenie czynności jako sprzedaży ani ilość substancji nie zastępują ustalenia, komu i w jakim celu ją przekazywano.

To samo orzeczenie przestrzega przed zbyt prostym wnioskiem, że planowane późniejsze przekazanie konsumentowi wyklucza art. 56. Nabycie substancji od osoby wprowadzającej ją do obrotu, z zamiarem dalszego przekazywania, może już stanowić uczestnictwo w obrocie. Późniejsze udzielanie konsumentom wymaga osobnej oceny, również pod kątem relacji między czynami. Nie wystarczy spojrzeć wyłącznie na ostatniego odbiorcę całego łańcucha.

W wyroku z 15 grudnia 2022 r., II AKa 131/22, Sąd Apelacyjny w Katowicach badał także rzeczywistą świadomość przeznaczenia przekazywanej substancji. Nie poprzestał na deklaracji, że kupujący nabywał ją na własny użytek. Dla czytelnika wynika z tego potrzeba analizy kontekstu kontaktów i dowodów dotyczących przeznaczenia. Szczegółową rolę w dalszej dystrybucji wyjaśnia poradnik o udziale w obrocie narkotykami.

Jak sprawdza się treść rozmów i przypisany udział

Wiadomość o spotkaniu, określenie kwoty czy potoczne słowo wymagają zestawienia z kontekstem. Sprawdź, komu przypisano konto, kto rzeczywiście prowadził rozmowę, czy zachowano wcześniejsze i późniejsze wypowiedzi oraz co potwierdza wykonanie uzgodnienia. Brak zabezpieczonej substancji przy danej osobie nie przesądza samodzielnie wyniku, podobnie jak samo występowanie jej nazwiska w rozmowie innych ludzi.

Przy kilku uczestnikach trzeba oddzielić ich zachowania. Kto miał przekazać substancję, kto wskazać miejsce, a kto jedynie był obecny? Jaki zamiar jest przypisywany każdemu i na jakiej podstawie? Art. 20 KK nakazuje oceniać współdziałających w granicach ich własnej umyślności lub nieumyślności. Nie wolno zastępować dowodu konkretnej roli opisem całej grupy znajomych.

Zeznania i wyjaśnienia także wymagają badania źródła wiedzy. Czy osoba opisuje własne spostrzeżenia, cudzą relację czy wniosek wysnuty z wiadomości? Zmiana wypowiedzi wymaga wyjaśnienia, lecz nie pozwala automatycznie uznać wszystkich wcześniejszych informacji za fałszywe. Art. 7 KPK wymaga oceny całego materiału zgodnie z zasadami rozumowania, wiedzą i doświadczeniem.

Udzielanie małoletniemu i inne szczególne okoliczności

Art. 58 ust. 2 obejmuje udzielanie małoletniemu lub nakłanianie go do użycia, a także udzielanie znacznych ilości innej osobie. Nie powtarza wszystkich czasowników z ustępu pierwszego. Art. 59 ust. 2, przy celu korzyści wynikającym z ustępu pierwszego, wymienia udzielanie małoletniemu, ułatwianie użycia albo nakłanianie go do użycia. Różnice te trzeba zachować w opisie zarzutu i ocenie dowodów.

Wiek odbiorcy należy ustalić dla czasu zarzucanego zachowania. Osobnym zagadnieniem pozostaje, co sprawca wiedział o okolicznościach czynu. Twierdzenie o pomyłce nie jest automatycznym wyłączeniem odpowiedzialności; wymaga oceny przesłanek błędu z art. 28 KK i materiału wskazującego, czy był usprawiedliwiony. Nie wystarczy obecny wygląd osoby ani dowolne założenie o jej wieku.

Jeżeli zarzut dotyczy znacznych ilości, sprawdź, co policzono i w jaki sposób ustalono rodzaj substancji. Przepis nie podaje jednej granicy gramowej gwarantującej określoną kwalifikację. Wnioski o specjalistyczne badanie powinny dotyczyć realnego problemu materiału i jego powiązania z zarzutem. Analiza ilości nie zastępuje ustalenia odbiorcy, celu korzyści ani zachowania danej osoby.

Dokumenty potrzebne do oceny zarzutu

Przygotuj pełny zarzut, dokumenty z czynności, dostępne opinie i chronologię zdarzeń. Do każdego zarzucanego epizodu przypisz datę, odbiorcę, opisaną czynność, wskazaną substancję oraz dowody celu korzyści, jeśli go zarzucono. Oznacz, które elementy są sporne i dlaczego. Zachowaj pełny kontekst wiadomości; osobny poradnik omawia dowód z telefonu i korespondencji.

Gdy sprawa jest na początkowym etapie, pomocny jest tekst o pierwszych czynnościach po zatrzymaniu w sprawie narkotykowej. Przy konsultacji dotyczącej spraw narkotykowych warto oddzielić trzy pytania: czy zachowanie udowodniono, jak należy je zakwalifikować i jakie działania procesowe są obecnie dostępne. Rzetelna odpowiedź wymaga dokumentów, a nie samej potocznej nazwy czynu.

Podstawy prawne i data sprawdzenia

• Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 sierpnia 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii — art. 56, 58–59 i 62a; bieżący U z uwzględnieniem noweli 2026/1004
• Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 marca 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks karny — art. 4, 9, 11, 13, 18, 20, 28, 53, 115 § 2 i 4, 116
• Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 marca 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks postępowania karnego — art. 7, 169 i 193
• Postanowienie SN z 18 listopada 2015 r., V KK 341/15 — kopia SAOS — Pełne uzasadnienie, 8 stron, zwłaszcza s. 5–8: bezpośredni konsument i odrębna ocena wcześniejszego uczestnictwa w obrocie
• Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrok z 15.12.2022, II AKa 131/22, pełny tekst SAOS — Odczytano całe uzasadnienie z załącznikami; wykorzystano sekcję 3.4 dotyczącą J.B. i świadomości przeznaczenia substancji

Stan prawny sprawdzony: 2026-09-27.