Czy wcześniejsza spłata kredytu konsumenckiego uzasadnia zwrot części kosztów?

Przy całkowitej spłacie kredytu konsumenckiego przed umówionym terminem jego całkowity koszt ulega obniżeniu o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę, nawet gdy zostały poniesione wcześniej. Taką regułę ustanawia art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim. Przy spłacie częściowej stosuje się ją odpowiednio. Nie jest to jednak automatyczny zwrot każdej opłaty w pełnej wysokości.

Najpierw ustal, czy chodzi o kredyt konsumencki

Znaczenie mają rodzaj i data umowy, strony oraz zakres ustawy z art. 3 i wyłączenia z art. 4. Nie każdy produkt nazwany kredytem lub pożyczką rozlicza się na tej samej podstawie. W szczególności nie należy bez sprawdzenia przenosić zasad z tego materiału na kredyt hipoteczny albo prywatną pożyczkę między osobami fizycznymi.

Art. 48 pozwala konsumentowi spłacić całość lub część kredytu w każdym czasie przed terminem. Kredytodawca nie może uzależniać tego prawa od wcześniejszego poinformowania go o zamiarze spłaty. Przed wpłatą warto jednak uzyskać dane do prawidłowego rozliczenia i zachować potwierdzenie, na jaki kredyt ją zaliczono.

Nie oceniaj kosztu wyłącznie po jego nazwie

Definicja całkowitego kosztu kredytu z art. 5 pkt 6 obejmuje wymagane i znane kredytodawcy koszty związane z umową, w tym odsetki, opłaty i prowizje, oraz wskazane w niej koszty usług dodatkowych. Zawiera też wyłączenie opłat notarialnych. Trzeba zatem sprawdzić charakter konkretnej pozycji, a nie tylko nagłówek „opłata przygotowawcza” albo „prowizja jednorazowa”.

W wyroku C-383/18 Lexitor Trybunał Sprawiedliwości uznał, że prawo do obniżki całkowitego kosztu przy wcześniejszej spłacie obejmuje wszystkie koszty nałożone na konsumenta, także określone jako niezależne od czasu trwania umowy. Samo pobranie prowizji z góry nie usuwa więc jej z oceny. Orzeczenie nie oznacza jednak, że skrócenie umowy o dowolny okres zawsze uzasadnia zwrot całej prowizji.

Pozycja do sprawdzenia	Potrzebne ustalenie
Odsetki i opłaty umowne	Jaka część dotyczy okresu skróconego wskutek spłaty.
Prowizja pobrana na początku	Czy jest kosztem kredytu i jak została uwzględniona w obniżeniu.
Usługa dodatkowa, np. ubezpieczenie	Czy spełnia ustawową definicję kosztu oraz jak rozliczono jej właściwy okres.
Spłata częściowa	Jak wpłata zmieniła dalsze rozliczenie; nie należy traktować jej jak całkowitego zamknięcia umowy bez sprawdzenia.

Prowizja za wcześniejszą spłatę to osobna pozycja

Art. 50 dopuszcza zastrzeżenie takiej prowizji tylko przy spełnieniu określonych warunków, obejmujących między innymi stałą stopę oprocentowania oraz ustawowy próg spłacanej kwoty. Ustala limity, a art. 51 wskazuje przypadki, w których prowizja nie przysługuje. Nie wystarczy więc powołanie przez firmę samej tabeli opłat.

Nie należy mieszać tej prowizji z obniżeniem kosztów z art. 49. Jedna kwestia dotyczy zmniejszenia całkowitego kosztu wskutek skrócenia umowy, druga — dopuszczalnej odpłatności za samą wcześniejszą spłatę. W rozliczeniu powinno być widać obie podstawy, jeśli kredytodawca powołuje się na obie.

Porównaj rozliczenie z dokumentami

Po całkowitej wcześniejszej spłacie art. 52 nakazuje kredytodawcy rozliczyć kredyt z konsumentem w ciągu 14 dni od tej spłaty. Nie należy automatycznie przypisywać tego samego trybu każdej wpłacie częściowej. Do sprawdzenia rozliczenia potrzebne są umowa, pierwotny harmonogram, zestawienie kosztów, data i dowód spłaty oraz wyliczenie otrzymane od kredytodawcy.

Jeżeli kwota budzi wątpliwości, wskaż konkretną pominiętą pozycję lub sposób wyliczenia, którego nie wyjaśniono. Data zawarcia umowy jest istotna także ze względu na przepisy przejściowe, w tym art. 66. Ocenę konkretnego kredytu trzeba odnieść do właściwego dla niego reżimu.

Podstawę stanowią art. 3–5, 48–52 i 66 ustawy o kredycie konsumenckim oraz wyrok Lexitor. Analiza rozliczenia umowy po wcześniejszej spłacie może pomóc ustalić podstawę żądania i dane potrzebne do sprawdzenia kwoty.