Przejdź do treści 
Przy utracie lub uszkodzeniu towaru w międzynarodowym przewozie drogowym najpierw ustal, czy przewóz podlega CMR. Jeżeli tak, wysokości roszczenia, limitów odpowiedzialności i terminów nie można wyznaczyć wyłącznie z polskiego Kodeksu cywilnego ani z kwoty na fakturze. Potrzebne są dane o trasie, przyjęciu i wydaniu ładunku, jego masie, wartości oraz korespondencji z przewoźnikiem.
Kiedy szkoda podlega CMR
Konwencja obejmuje odpłatny przewóz drogowy towaru, gdy wskazane w umowie miejsce przyjęcia i miejsce dostawy znajdują się w dwóch różnych państwach, a przynajmniej jedno z nich jest stroną CMR. Siedziba przewoźnika ani narodowość stron nie rozstrzygają tego testu. Konwencja przewiduje wyłączenia, między innymi dla przewozów wykonywanych na podstawie międzynarodowych konwencji pocztowych, przesyłek pogrzebowych oraz przeprowadzek.
List przewozowy pomaga wykazać umowę i stan towaru, ale jego brak albo nieprawidłowość nie wyłączają same przez się stosowania CMR. Trzeba też ustalić, kto i w jakiej roli występuje z roszczeniem: nadawca, odbiorca czy podmiot, który nabył odpowiednie uprawnienie. Sama zapłata faktury za towar nie odpowiada na wszystkie pytania o osobę uprawnioną. Podstawę stanowią art. 1, 4, 8–9 i 13 CMR w autentycznym tekście angielskim.
Co trzeba wykazać wobec przewoźnika
Art. 17 CMR odnosi odpowiedzialność do całkowitego lub częściowego zaginięcia oraz uszkodzenia powstałych między przyjęciem towaru a jego wydaniem. Przewoźnik odpowiada również, w granicach art. 3, za osoby, którymi posługuje się przy wykonywaniu przewozu. Nie sprowadza się to do pytania, czy kierowca osobiście przyznał się do winy.
Zestaw stan i ilość ładunku przy przyjęciu ze stanem przy dostawie. Przydatne są zdjęcia opakowania, plomby, zapis temperatury, protokół szkody, dokumentacja przeładunku i masa uszkodzonej lub brakującej części. Przewoźnik może powoływać się na określone w art. 17 przyczyny uwolnienia od odpowiedzialności oraz szczególne ryzyka. Art. 18 rozdziela ciężar dowodu; nie wystarczy więc ogólne zapewnienie jednej ze stron, że „towar był źle zapakowany”. Trzeba odnieść wskazaną przyczynę do rzeczywistego przebiegu szkody.
Dlaczego wartość faktury nie zawsze jest należną kwotą
Przy zaginięciu podstawą jest wartość towaru w miejscu i czasie przyjęcia do przewozu, ustalana według reguł art. 23 CMR. W reżimie protokołu z 1978 r. zwykły limit wynosi 8,33 SDR za kilogram brakującej masy brutto. SDR jest jednostką rozrachunkową, nie kwotą w złotych. Protokół odsyła do wartości tej jednostki określonej metodą Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Dla przeliczenia na walutę państwa sądu art. 23 ust. 7 wskazuje dzień orzeczenia albo datę uzgodnioną przez strony; nie należy z góry podstawiać dowolnego kursu z dnia reklamacji. Potwierdza to także autentyczny tekst angielski protokołu opublikowany przez ONZ. Trzeba sprawdzić zastosowanie protokołu do danego przewozu; dla Polski wszedł on w życie 21 lutego 2011 r. Nie należy kopiować z pierwotnego tekstu CMR dawnego limitu we frankach złotych.
Przy uszkodzeniu art. 25 nakazuje odnieść odszkodowanie do spadku wartości towaru i przewiduje granice zależne od tego, czy uszkodzenie dotyczy całej przesyłki, czy jej części. Przewoźne, cło i inne wydatki związane z przewozem podlegają odrębnej ocenie z art. 23 ust. 4. Limit za kilogram nie jest zatem prostym odpowiednikiem końcowej sumy całego rozliczenia.
Wyższą odpowiedzialność mogą uzasadniać prawidłowo zadeklarowana wartość z art. 24 albo szczególny interes w dostawie z art. 26, z ich własnymi warunkami. Art. 29 przewiduje z kolei utratę możliwości korzystania z określonych wyłączeń i ograniczeń przy złym zamiarze lub winie z nim zrównanej według prawa sądu rozpoznającego sprawę. Samo nazwanie zachowania „rażącym niedbalstwem” nie dowodzi tych przesłanek. Aktualizację limitu i reguły przeliczenia zawiera art. 2 protokołu z 1978 r., a datę obowiązywania w Polsce potwierdza oświadczenie rządowe.
Zastrzeżenia przy odbiorze i przedawnienie to dwa różne sprawdzenia
| Zagadnienie | Reguła wymagająca sprawdzenia |
|---|---|
| Widoczna utrata lub uszkodzenie | Zastrzeżenia co do zasady najpóźniej przy wydaniu towaru; art. 30 określa również znaczenie wspólnego sprawdzenia. |
| Szkoda niewidoczna przy odbiorze | Pisemne zastrzeżenia w ciągu 7 dni od wydania, z wyłączeniem niedziel i dni świątecznych. |
| Brak właściwych zastrzeżeń | Może działać domniemanie zgodnego wydania. Nie oznacza automatycznie utraty każdego roszczenia z tytułu uszkodzenia. |
| Przedawnienie | Art. 32 przewiduje co do zasady rok, a przy złym zamiarze lub równoważnej winie — trzy lata, z różnymi początkami biegu. |
Przy częściowym zaginięciu lub uszkodzeniu początek biegu wiąże się z wydaniem. Przy całkowitym zaginięciu art. 32 odsyła do trzydziestego dnia po umówionym terminie dostawy albo — jeżeli go nie uzgodniono — sześćdziesiątego dnia po przyjęciu. Dnia rozpoczynającego bieg nie wlicza się. Pozostałe przypadki mają odrębną regułę. Nie należy podstawiać do wszystkich roszczeń daty faktury albo pierwszego maila.
Pisemna reklamacja zawiesza bieg na warunkach art. 32 ust. 2 do pisemnego odrzucenia i zwrotu dołączonych dokumentów. Zachowaj dowód otrzymania reklamacji, odpowiedź i informacje o dokumentach. Kolejna reklamacja dotycząca tego samego przedmiotu nie odnawia tego skutku. Dla samego opóźnienia art. 30 przewiduje odrębne, pisemne zastrzeżenie w terminie 21 dni; nie należy przenosić tej reguły na każdą szkodę rzeczową.
Co przygotować do oceny roszczenia
Zbierz umowę i zlecenie przewozowe, list CMR, potwierdzenie przyjęcia i wydania, dokumenty wartości i masy towaru, materiał o przyczynie szkody oraz pełną korespondencję z datami doręczeń. Osobno oznacz deklaracje wartości lub interesu w dostawie. Dla starszej trasy albo nietypowego układu państw trzeba sprawdzić także właściwy stan konwencyjny. Wybór sądu i dochodzenie wobec ubezpieczyciela nie wynikają automatycznie z tego, że nadawca ma siedzibę w Polsce.
W ramach pomocy w sprawach odszkodowawczych można ocenić zastosowanie CMR, podstawę wyliczenia i kalendarz czynności. Sama ocena nie przesądza, że przewoźnik odpowiada za całą wartość przesyłki. Zwykłe uszkodzenie przesyłki kurierskiej wymaga najpierw odróżnienia od odpowiedzialności operatora pocztowego.
