Kiedy wierzyciel może żądać sądowego wyjawienia majątku dłużnika?

Sądowe wyjawienie majątku pozwala żądać od dłużnika ustawowego wykazu i przyrzeczenia dotyczącego jego rzetelności. Nie jest tym samym co ogólne pismo do komornika o poszukiwanie aktywów. Wierzyciel powinien wskazać konkretną podstawę z art. 913 KPC, właściwe dokumenty i sąd. W określonych przypadkach można wystąpić jeszcze przed wszczęciem egzekucji.

Czy trzeba najpierw mieć umorzoną egzekucję?

Nie zawsze. Art. 913 § 1 KPC pozwala żądać wyjawienia, jeżeli majątek zajęty w egzekucji nie rokuje zaspokojenia należności albo wierzyciel wykaże, że egzekucja nie dała pełnego zaspokojenia. Postanowienie o bezskutecznym umorzeniu może być ważnym dokumentem, ale przepis nie czyni go obowiązkowym załącznikiem w każdej sytuacji.

Przed egzekucją art. 913 § 2 przewiduje dwie podstawy. Pierwsza polega na uprawdopodobnieniu, że wierzyciel nie uzyska pełnego zaspokojenia ze znanego mu majątku albo z przypadających dłużnikowi bieżących świadczeń okresowych za sześć miesięcy. Druga dotyczy wierzyciela, który po uzyskaniu tytułu wykonawczego wezwał dłużnika listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, a należność nie została uregulowana w ciągu czternastu dni od doręczenia wezwania.

Przy tej drugiej podstawie termin nie biegnie od nadania listu. Zwykła faktura lub wiadomość bez wykazania ustawowej sekwencji nie zastępuje wskazanych warunków. Także przy pierwszej podstawie przedegzekucyjnej art. 914 § 2 wymaga dołączenia tytułu wykonawczego; nie jest to droga do poznania całego majątku dowolnej osoby na podstawie samego przekonania o istnieniu długu.

Wniosek kieruje się do sądu, z materiałem dla właściwej przesłanki

Art. 914 wskazuje sąd właściwości ogólnej dłużnika. Miejsce prowadzenia kancelarii wierzyciela nie przenosi każdej sprawy do Wrocławia. Do wniosku dołącza się odpis protokołu zajęcia albo inne dokumenty uzasadniające żądanie; gdy występuje się przed egzekucją, także tytuł wykonawczy.

Przygotuj krótkie uzasadnienie, które łączy konkretny warunek z załącznikami. W toku egzekucji mogą to być wyniki czynności i zestawienie niezaspokojonej należności. Przed nią — materiał o znanym majątku albo odpowiednio przeprowadzone wezwanie z dowodem odbioru i upływem czternastu dni. Nie warto zastępować tego nieudokumentowanymi oskarżeniami o ukrywanie pieniędzy.

Ustawową opłatę stałą od wniosku o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku określa art. 70 pkt 5 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: wynosi ona 200 zł. Nie należy stosować tu kwoty 50 zł przewidzianej w art. 71 dla innych wymienionych wniosków.

Wykaz obejmuje więcej niż listę rzeczy

Zakres art. 913 § 1 obejmuje rzeczy i miejsca, w których się znajdują, przypadające dłużnikowi wierzytelności oraz inne prawa majątkowe. Obejmuje też wskazane tam odpłatne i nieodpłatne czynności z pięciu lat poprzedzających wszczęcie egzekucji. Dla tych czynności ustawa wiąże obowiązek z wartością przekraczającą minimalne wynagrodzenie obowiązujące w chwili dokonania oraz skutkiem w postaci niewypłacalności albo jej pogłębienia. Nie jest to bezwarunkowy nakaz opisania każdego drobnego zakupu z pięciu lat.

Dłużnik składa przyrzeczenie, a sąd uprzedza go o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie. Według art. 915 sąd rozpoznaje wniosek po wezwaniu i wysłuchaniu stron, jeżeli się stawią. Wykaz i przyrzeczenie powinny zostać odebrane niezwłocznie; w uzasadnionych przypadkach sąd może wyznaczyć termin nie dłuższy niż tydzień. Uzyskanie wykazu nie oznacza jeszcze, że każde ujawnione prawo da się sprzedać za kwotę pokrywającą dług.

Gdy dłużnik nie wykonuje obowiązków

Art. 916 przewiduje środki przymusu przy nieusprawiedliwionym niestawiennictwie, niezłożeniu wykazu, odmowie odpowiedzi lub przyrzeczenia. Sąd może zastosować grzywnę, przymusowe doprowadzenie albo areszt do miesiąca w ustawowych warunkach, z wymaganym pouczeniem. Nie jest to automatyczny areszt za sam brak pieniędzy ani środek, który wierzyciel wymierza samodzielnie.

Art. 917 umożliwia wykonanie obowiązku i przewiduje zwolnienie z aresztu po jego wykonaniu. Jeżeli wierzyciel nie był obecny przy przyrzeczeniu, może żądać ponownego wezwania w celu zadania pytań zmierzających do wykrycia majątku. Warto przygotować pytania o konkretne braki w wykazie, a nie o całe życie osobiste dłużnika.

Art. 918¹ pozwala żądać ponownego wyjawienia po upływie roku od przyrzeczenia albo wyczerpania środków przymusu. Nie oznacza to rocznego zakazu korzystania z innych dopuszczalnych sposobów egzekucji. Dane z wykazu należy zestawiać z aktualnym saldem i możliwościami wykonania.

Dobierz dalszą czynność do uzyskanej informacji

Wyjawienie nie jest wyrokiem odbierającym osobie trzeciej otrzymany majątek ani samym wnioskiem o ponowne wszczęcie egzekucji. Jeżeli ujawniono rozporządzenie krzywdzące wierzyciela, własnych przesłanek wymaga ochrona w drodze skargi pauliańskiej. Jeżeli wątpliwości dotyczą spisu po zmarłym, inny instrument opisuje wyjawienie przedmiotów spadkowych; nie należy przenosić między tymi procedurami przesłanek ani roty oświadczenia.

Do oceny wniosku wierzyciela o ujawnienie majątku przygotuj tytuł, rozliczenie, dotychczasowe pisma komornika oraz dokumenty wybranej podstawy z art. 913. Pozwala to sprawdzić, czy potrzebne jest sądowe wyjawienie, czy inna konkretna czynność. Nie trzeba mieć gotowej mapy całego majątku, ale trzeba wykazać warunki żądania informacji.