Przejdź do treści 
Rodzic mieszkający w innym państwie konwencyjnym niż państwo zwykłego pobytu dziecka może potrzebować urzędowego zbadania własnych warunków kontaktów. Art. 35 ust. 2 konwencji haskiej z 1996 r. pozwala mu zwrócić się w państwie swojego zamieszkania o zebranie informacji lub dowodów oraz dokonanie ustalenia dotyczącego jego zdolności do utrzymywania kontaktów i warunków tych kontaktów. Chodzi o rodzica starającego się o uzyskanie lub zachowanie kontaktów, a nie o dowolną osobę chcącą zamówić raport o dziecku.
Co może zostać ustalone?
Przykładowo spór może dotyczyć tego, czy proponowane spotkania lub pobyty dziecka u rodzica dają się bezpiecznie zorganizować w jego obecnym miejscu zamieszkania. Istotne informacje i dowody znajdują się wtedy w innym państwie niż to, w którym rozpoznawana jest sprawa o kontakty. Właściwe organy państwa zamieszkania rodzica mogą je zebrać i ocenić w ramach art. 35 ust. 2. Nie jest to gwarantowane wydanie korzystnego zaświadczenia na podstawie samego oświadczenia zainteresowanego.
Ta droga dotyczy sytuacji, w której dziecko nie ma zwykłego pobytu w państwie przyjmującym wniosek rodzica. Konwencja z 1996 r. obejmuje dzieci do ukończenia 18 lat. Nie należy mylić jej zakresu z granicą 16 lat przewidzianą w konwencji dotyczącej uprowadzenia dziecka z 1980 r.
Wynik ma zostać rozważony, ale nie zastępuje decyzji o kontaktach
Organ rozstrzygający kontakty na podstawie jurysdykcji z art. 5–10 konwencji ma dopuścić i rozważyć zebrane informacje, dowody i ustalenie przed wydaniem decyzji. Nie oznacza to obowiązku przyznania dokładnie takich kontaktów, jakich żąda rodzic. Ustalenie warunków u rodzica nie jest samo w sobie nowym harmonogramem ani tytułem nakazującym wydanie dziecka na spotkanie.
Sąd właściwy w sprawie kontaktów może odroczyć rozpoznanie do czasu uzyskania wyniku tego wniosku. Konwencja wskazuje w szczególności sprawę ograniczenia lub zniesienia kontaktów przyznanych w państwie wcześniejszego zwykłego pobytu dziecka. Samo złożenie wniosku nie wstrzymuje jednak automatycznie postępowania i nie wyklucza potrzebnych środków tymczasowych.
Sprawdzenie reżimu i organu poprzedza kompletowanie dowodów
Najpierw należy ustalić państwo zamieszkania rodzica, zwykły pobyt dziecka, działanie Konwencji w odpowiedniej relacji oraz właściwe daty. Polska jest nią związana od 1 listopada 2010 r. W odniesieniu do innego państwa trzeba sprawdzić nie tylko podpisanie Konwencji, lecz jej wejście w życie, zakres terytorialny i ewentualne sprzeciwy wobec przystąpienia. Przepisy o uznaniu i wykonaniu środków mają także własne wymagania czasowe.
W relacjach objętych rozporządzeniem 2019/1111 konieczna jest ponadto ocena jego art. 97. Co do zasady rozporządzenie ma pierwszeństwo, gdy dziecko ma zwykły pobyt w państwie członkowskim, w którym jest stosowane. Obowiązuje też jego reguła dotycząca uznania i wykonania orzeczenia z jednego takiego państwa w drugim, nawet przy zwykłym pobycie dziecka w państwie konwencyjnym poza tym reżimem. Art. 97 zawiera szczególne wyjątki dotyczące jurysdykcji. Nie można ominąć tego sprawdzenia przez samo zatytułowanie pisma „wniosek z art. 35”.
Adresatem szczególnego wniosku są właściwe organy państwa, w którym mieszka rodzic. Ich kompetencję i krajowy sposób procedowania trzeba ustalić dla tego państwa. Organ centralny może pomóc w komunikacji i ustaleniu drogi przekazania; nie oznacza to, że sam rozstrzyga prawo do kontaktów. W Polsce funkcję organu centralnego pełni Minister Sprawiedliwości. Ustawa reguluje przyjmowanie wniosków i ich przekazywanie właściwemu sądowi albo zagranicznemu organowi centralnemu. Samo istnienie tego kanału nie czyni dowolnie wybranego sądu właściwym do rozstrzygnięcia zagranicznego sporu.
Jak przygotować sprawę do tego wniosku?
- Wykaż, gdzie mieszkasz i gdzie dziecko ma zwykły pobyt. Wskaż zagraniczną sprawę, sąd lub organ ją prowadzący oraz to, czy chodzi o uzyskanie kontaktów, ich zachowanie, ograniczenie albo zniesienie.
- Określ, jakie okoliczności u Ciebie wymagają zbadania i dlaczego są istotne dla proponowanych kontaktów. Przygotuj dostępne dokumenty i informacje odpowiadające tym okolicznościom, zamiast prosić o nieograniczone badanie całej rodziny.
- Ustal sposób przekazania wyniku do właściwej sprawy i poinformuj prowadzący ją sąd o złożonym wniosku. Jeżeli potrzebne jest odroczenie lub środek tymczasowy, wskaż tę potrzebę osobno.
Wymiana informacji ma granice ochronne. Zgodnie z art. 37 organ nie żąda ani nie przekazuje informacji, jeżeli według jego oceny mogłoby to zagrozić osobie lub majątkowi dziecka albo poważnie zagrozić wolności lub życiu członka rodziny.
Przed zleceniem tłumaczeń trzeba uzgodnić wymagany język i sprawdzić właściwe zastrzeżenia. Art. 54 przewiduje przekazanie w języku oryginalnym z odpowiednim tłumaczeniem; angielski i francuski są rozwiązaniem warunkowym, a nie swobodnym wyborem w każdej sprawie. Dokumenty przekazywane w ramach Konwencji są zwolnione z legalizacji. Organy co do zasady ponoszą własne koszty współpracy, ale art. 38 dopuszcza rozsądne opłaty za usługi — nie należy zakładać całkowitej bezpłatności tej ścieżki.
Jeżeli potrzebujesz oceny, czy szczególny wniosek o zbadanie warunków u rodzica odpowiada Twojej sytuacji, przygotuj informacje o obu państwach, postępowaniu i proponowanych kontaktach. Zakres pomocy kancelarii przedstawia strona kontaktów z dzieckiem we Wrocławiu.
Źródła: konwencja haska z 1996 r. — właściwe art. 2, 5–10, 23–31, 34–38, 43, 52–54 i 58–61; konwencja haska z 1980 r. — art. 4, granica wieku; HCCH — status państw i informacje o organach; rozporządzenie 2019/1111 — art. 97; ustawa o czynnościach organu centralnego — właściwe art. 1–5 i 14.
