Przejdź do treści 
Po oddaleniu wniosku dowodowego trzeba ustalić jego konkretną podstawę. Art. 170 KPK rozróżnia niedopuszczalność dowodu, brak znaczenia okoliczności, nieprzydatność, niemożność przeprowadzenia oraz określone problemy czasu i przewlekania. Reakcja powinna odpowiadać tej przyczynie, a nie sprowadzać się do powtórzenia, że dowód jest „ważny”.
Co dokładnie miał wykazać dowód?
Art. 169 wymaga oznaczenia dowodu i okoliczności, które mają zostać udowodnione. Można również określić sposób jego przeprowadzenia. Wniosek może służyć wykryciu lub ocenie właściwego dowodu. Przed kwestionowaniem oddalenia porównaj więc rzeczywistą treść złożonego żądania z tym, co sąd lub inny organ przyjął za jego cel.
Wniosek „przesłuchać Annę” nie wyjaśnia jeszcze, o jaki fakt chodzi. Inny jest problem świadka obecnego przy przekazaniu rzeczy, a inny osoby, która zna wyłącznie późniejszą opowieść uczestnika. Nie chodzi o obiecanie wiarygodności świadka, lecz o określenie przedmiotu dowodzenia.
Poszczególne podstawy oddalenia wymagają różnych odpowiedzi
| Podstawa z art. 170 § 1 | Co trzeba konkretnie sprawdzić? |
|---|---|
| Przeprowadzenie jest niedopuszczalne | Jaki przepis wyłącza ten dowód; sama przydatność nie usuwa prawnego zakazu. |
| Okoliczność nie ma znaczenia albo została już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy | Jak wiąże się z rozstrzygnięciem i czy rzeczywiście uznano dokładnie ten fakt, którego dotyczył wniosek. |
| Dowód jest nieprzydatny | Czy oznaczony środek może wykazać wskazaną okoliczność; trzeba odróżnić brak przydatności od przewidywanej oceny wiarygodności. |
| Dowodu nie da się przeprowadzić | Na czym polega rzeczywista przeszkoda i czy można prawidłowo wskazać dostępne źródło lub sposób wykonania. |
Spóźnienie i przedłużanie postępowania nie są jednym zarzutem
Art. 170 § 1 pkt 5 dotyczy wniosku w sposób oczywisty zmierzającego do przedłużenia postępowania. Punkt 6 obejmuje wniosek złożony po terminie zakreślonym przez organ, o którym strona składająca wniosek została zawiadomiona. Ustal więc, jaki termin wyznaczono, czego dotyczył i jak o nim powiadomiono. Sam fakt, że rozprawa trwa już długo, nie jest całą treścią tych przesłanek.
Obie podstawy ogranicza § 1a. Nie można na nich oddalić wniosku, gdy okoliczność ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy popełniono czyn zabroniony, czy jest on przestępstwem i jakim, czy zachodzą warunki z art. 64 lub 65 KK albo warunki orzeczenia pobytu w zakładzie psychiatrycznym z art. 93g KK. Trzeba pokazać ten konkretny związek. Nie oznacza to, że § 1a usuwa wszystkie pozostałe ustawowe podstawy oddalenia.
Dowody przeciwne nie pozwalają z góry zamknąć sprawy
Art. 170 § 2 zakazuje oddalenia wniosku dlatego, że dotychczasowe dowody wykazały przeciwieństwo tego, co wnioskodawca chce udowodnić. To inna sytuacja niż wcześniejsze udowodnienie okoliczności zgodnie z jego twierdzeniem. Jeżeli jeden świadek twierdzi, że rzecz przekazano, sam ten fakt nie pozwala odrzucić innego dowodu wyłącznie dlatego, że ma wykazać brak przekazania.
Odczytaj treść postanowienia i uzasadnienie
Oddalenie następuje w formie postanowienia. Art. 98 określa sporządzenie uzasadnienia wraz z postanowieniem, z możliwością odroczenia do 7 dni w sprawie zawiłej lub z innych ważnych przyczyn. Nie należy utożsamiać tego z zapewnieniem, że każde takie postanowienie zostanie osobno doręczone z prawem do odrębnego zażalenia.
Art. 170 § 4 pozwala później dopuścić dowód mimo wcześniejszego oddalenia, nawet bez ujawnienia nowych okoliczności. Nie gwarantuje jednak uwzględnienia ponowionego żądania. Warto odnieść się do rzeczywistego powodu decyzji: doprecyzować tezę, wyjaśnić przydatność, wskazać wykonalność albo wykazać właściwy wyjątek od podstawy czasowej.
Czy zawsze przysługuje osobne zażalenie?
Nie. Art. 170 nie ustanawia osobnego zażalenia na każde oddalenie wniosku dowodowego. Art. 459 określa ogólne kategorie zaskarżalnych postanowień sądu i wymaga sprawdzenia ewentualnej szczególnej podstawy. Siedmiodniowy termin z art. 460 nie tworzy prawa do środka, który w danej sytuacji nie przysługuje.
Art. 447 § 4 pozwala w apelacji podnosić zarzuty, które nie stanowiły albo nie mogły stanowić przedmiotu zażalenia. Przy zarzucie obrazy przepisów postępowania znaczenie ma również wymaganie z art. 438 pkt 2: uchybienie mogło wpłynąć na treść orzeczenia. Nie wystarczy więc sama lista nieuwzględnionych wniosków bez wyjaśnienia, co miały wykazać i dlaczego odmowa mogła mieć znaczenie dla wyniku.
Co zebrać do oceny właściwej reakcji?
- Dokładną treść wniosku, oznaczenie dowodu i tezę.
- Postanowienie oraz uzasadnienie oddalenia, z kontekstem czynności.
- Wyznaczony termin i zawiadomienie, jeżeli powołano spóźnienie.
- Materiał pozwalający wyjaśnić przydatność, wykonalność lub istotne znaczenie okoliczności.
- Etap postępowania i rozstrzygnięcie, na które uchybienie mogło oddziaływać.
Posiedzenie wstępne i organizacja dowodów to odrębna kwestia od oceny konkretnego oddalenia. Podobnie błąd zapisu w protokole wymaga właściwego trybu sprostowania, a nie automatycznie ponowienia dowodu.
W ramach pomocy w sprawie karnej po oddaleniu wniosku dowodowego można porównać treść żądania, podstawę postanowienia i etap postępowania. Przekaż komplet tych dokumentów; sam numer art. 170 lub informacja „sąd nie dopuścił świadka” nie wystarczają do doboru reakcji.
Źródła
Kodeks postępowania karnego — art. 98, 169–170, 425, 427, 438, 447 i 459–460
