Oświadczenia dotyczące obywatelstwa dziecka: kiedy potrzebna jest zgoda drugiego rodzica lub sądu

Sprawa obywatelstwa dziecka wymaga najpierw ustalenia, jaki skutek ma nastąpić i na jakiej podstawie. Nabycie obywatelstwa z urodzenia jest czym innym niż nadanie, uznanie za obywatela albo objęcie dziecka skutkiem dotyczącym rodzica. Dopiero po tym rozróżnieniu można ocenić potrzebę zgody drugiego rodzica, własnego oświadczenia dziecka lub rozstrzygnięcia sądu.

Obywatelstwo z urodzenia nie wymaga wyboru rodziców

Zgodnie z art. 14 ustawy o obywatelstwie polskim dziecko nabywa obywatelstwo polskie przez urodzenie m.in. wtedy, gdy co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim. Nie należy mylić tego ustawowego skutku z procedurą wymagającą późniejszej zgody na nadanie obywatelstwa. Różne obywatelstwa rodziców nie tworzą same przez się obowiązku sądowego „wyboru obywatelstwa”.

Jeśli spór dotyczy tego, czy dziecko już ma obywatelstwo, potrzebne mogą być dokumenty pochodzenia i obywatelstwa oraz ocena właściwej procedury potwierdzenia statusu. Nie należy wnosić o zastąpienie zgody, której określony tryb w ogóle nie wymaga.

Skutek dotyczący rodzica i osobny wniosek dziecka

Art. 7 reguluje objęcie małoletniego pozostającego pod władzą rodzicielską nadaniem obywatelstwa rodzicom, uznaniem ich za obywateli oraz zgodą na zrzeczenie się przez nich obywatelstwa. Gdy skutek dotyczy jednego rodzica, ustawa wymaga, aby drugiemu nie przysługiwała władza rodzicielska albo aby złożył oświadczenie o zgodzie na nabycie lub utratę obywatelstwa przez małoletniego. Samo zamieszkiwanie dziecka z wnioskodawcą nie zastępuje tego sprawdzenia.

Odrębne przepisy dotyczą wniosków składanych dla samego małoletniego. Art. 19 przewiduje wniosek przedstawicieli ustawowych o nadanie mu obywatelstwa oraz możliwość zwrócenia się do sądu przy braku porozumienia. Podobną możliwość rozstrzygnięcia sporu przedstawicieli zawiera art. 32 dotyczący uznania za obywatela. Uznanie nadal wymaga spełnienia właściwych przesłanek, w tym szczególnych warunków odnoszących się do małoletnich z art. 30. Sąd rodzinny nie zastępuje organu rozstrzygającego całą sprawę obywatelstwa.

Szesnastolatek składa własne oświadczenie

Art. 8 wymaga własnej zgody małoletniego, który ukończył 16 lat, do nadania obywatelstwa, uznania za obywatela oraz utraty obywatelstwa wskutek zgody na zrzeczenie się go przez rodziców. Nie jest to jedynie dodatkowa kartka podpisywana za dziecko przez rodzica. Rozstrzygnięcie konfliktu między dorosłymi nie pozwala pominąć ustawowo wymaganej zgody samego małoletniego.

Nie należy również zbierać od młodszego dziecka takiego samego formalnego oświadczenia tylko dlatego, że potrafi napisać swoje zdanie. Jego perspektywa pozostaje ważna przy ocenie dobra dziecka i rodzinnej decyzji, ale trzeba odróżnić wysłuchanie od zgody przypisanej przez ustawę konkretnemu wiekowi i trybowi.

Forma oświadczenia i dokładny zakres żądania

Art. 9 przewiduje osobiste oświadczenie do protokołu przed właściwym wojewodą lub konsulem, według określonych w nim warunków miejsca zamieszkania i pobytu, albo drogę korespondencyjną z urzędowo poświadczonym podpisem. Zwykły e-mail między rodzicami może dokumentować ich stanowiska, lecz nie zastępuje wymaganej czynności wobec właściwego organu.

Do analizy rodzinnej przygotuj:

• nazwę konkretnego trybu oraz informację organu o wymaganej zgodzie;
• akt urodzenia i dokumenty obywatelstwa dziecka i rodziców istotne dla tego trybu;
• aktualne rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej, wraz z późniejszymi zmianami;
• wiek dziecka i informację, czy wymagane jest jego własne oświadczenie;
• stanowiska rodziców oraz rzeczowe wyjaśnienie skutków planowanej czynności dla dziecka.

Żądanie powinno dotyczyć oznaczonej czynności, nie ogólnego prawa do zmiany statusu dziecka w przyszłości. Zasady rozstrzygania braku porozumienia określają także art. 97 KRO i art. 582 KPC. Przy odrębnej utracie obywatelstwa znaczenie ma szczególna konfiguracja przedstawicielstwa z art. 47; nie należy przenosić do niej automatycznie formularza nabycia.

Konsultacja dotycząca władzy rodzicielskiej służy ustaleniu rodzinnego tytułu do konkretnego oświadczenia i ewentualnego żądania sądowego. Cały tryb administracyjny lub prezydencki trzeba ocenić na jego własnych podstawach.

Podstawy: ustawa o obywatelstwie polskim, art. 7–9, 14, 18–19, 30–32 i 47; KRO, art. 95 i 97; KPC, art. 582.