Przejdź do treści 
Ustalono już, że polskie sądy mogą rozpoznać sprawę rozwodową, lecz nie da się określić właściwego okręgu na podstawie zwykłych reguł. Dopiero w takiej sytuacji może znaleźć zastosowanie art. 45 Kodeksu postępowania cywilnego: Sąd Najwyższy oznacza sąd, przed który należy wytoczyć powództwo.
Nie jest to uprawnienie małżonka do wybrania dogodnego miasta ani sposób zastąpienia badania, czy sprawa w ogóle podlega polskim sądom. Jurysdykcja międzynarodowa i właściwość miejscowa odpowiadają na dwa różne pytania.
Najpierw trzeba rzeczywiście wyczerpać art. 41
W sprawach małżeńskich podstawą jest ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jeden z małżonków nadal ma w tym okręgu miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Gdy tej podstawy brakuje, bierze się pod uwagę miejsce zamieszkania pozwanego, a następnie powoda. Szczegółowy punkt wyjścia przedstawia opracowanie o ustalaniu sądu właściwego do wniesienia pozwu rozwodowego.
Samo stwierdzenie, że obie strony przebywają za granicą, nie zastępuje ustaleń wymaganych w konkretnej sprawie. Sąd potrzebuje informacji o rzeczywistych miejscach życia i ich zmianach. Adres zameldowania, dawne mieszkanie rodziców albo wygoda dojazdu nie wyjaśniają samodzielnie wszystkich przesłanek właściwości.
Kto zwraca się do Sądu Najwyższego
Art. 45 § 2 wskazuje sąd, do którego wpłynął pozew. To ten sąd występuje o oznaczenie właściwego sądu. Strona może przedstawić okoliczności uzasadniające potrzebę takiej czynności, ale własnym pismem skierowanym bezpośrednio do Sądu Najwyższego nie zastąpi ustawowego wystąpienia sądu.
Znaczenie ma również forma wystąpienia. Art. 45 § 2 KPC powierza je sądowi, do którego wpłynął pozew. Gdy kodeks nie przewiduje wyroku ani nakazu zapłaty, sąd wydaje postanowienie zgodnie z art. 354 KPC. Nie jest to uprawnienie strony do dowolnego wyboru okręgu.
Co musi wynikać z materiału sprawy
Trzeba wyjaśnić, dlaczego na podstawie ustalonych okoliczności nie można zastosować kolejnych podstaw właściwości z art. 41 KPC. W praktyce oznacza to sprawdzenie danych obojga małżonków, ich miejsc zamieszkania i pobytu oraz związku tych danych z każdą podstawą właściwości. Rozbieżne oznaczenie strony albo niepełna chronologia utrudnia taką ocenę.
Sama obecność zagranicznego adresu nie przesądza o właściwości konkretnego sądu. Art. 45 KPC ma zastosowanie dopiero wtedy, gdy nie da się ustalić właściwości miejscowej na podstawie kodeksu. Dlatego wystąpienie powinno jasno łączyć ustalone fakty z przyczyną niemożności zastosowania zwykłych reguł.
Jak uporządkować informacje przed wniesieniem pozwu
Przydatne jest zestawienie osobno dla każdego małżonka: ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania, dat wyjazdów, kolejnych miejsc zamieszkania i zwykłego pobytu oraz aktualnego adresu. Należy wyjaśnić również, czy i jakie rzeczywiste powiązania pozostały z dawnym okręgiem. Dokumenty powinny odnosić się do sytuacji stron, a nie tylko do tego, w którym mieście łatwiej byłoby pojawić się na rozprawie.
Jeżeli pozew został już wniesiony, warto dołączyć otrzymane zarządzenia lub postanowienia i posługiwać się właściwą sygnaturą. Dopiero komplet tych informacji pozwala ocenić, czy potrzebne jest uzupełnienie ustaleń, zastosowanie zwykłej podstawy miejscowej, czy wystąpienie z art. 45. Analizę można przeprowadzić w ramach przygotowania sprawy rozwodowej, bez gwarancji oznaczenia wskazanego przez stronę sądu.
