Rozdzielność z wyrównaniem dorobków ustała: jak obliczyć żądanie wyrównania?

Po ustaniu rozdzielności z wyrównaniem dorobków trzeba porównać wzrosty wartości dwóch majątków. Samo zestawienie końcowych sald kont lub wartości wszystkich nieruchomości nie wystarczy. Znaczenie mają treść umowy, składniki wyłączone z rachunku oraz wartości, które ustawa każe doliczyć. Dopiero porównywalne wyniki pozwalają określić żądanie wyrównania.

Zacznij od umowy i dwóch dat

Sprawdź, czy rzeczywiście obowiązywała rozdzielność z wyrównaniem dorobków, od kiedy oraz kiedy ustała. To szczególny model: w czasie jego trwania każdy małżonek zachowuje odrębny majątek, a po zakończeniu możliwe jest wyrównanie dorobków. Nie należy przygotowywać zwykłego wykazu majątku wspólnego i dzielić go na pół.

Art. 51³ KRO definiuje dorobek jako wzrost wartości majątku po zawarciu umowy majątkowej. Przed liczeniem przeczytaj jednak jej całą treść i późniejsze zmiany. Ustawowy zestaw wyłączeń i doliczeń działa, jeżeli umowa nie stanowi inaczej. Nie można zatem przyjąć jednego arkusza dla wszystkich umów o podobnym tytule.

Co pominąć, a co doliczyć

W ustawowym wariancie pomija się przedmioty nabyte przed zawarciem umowy oraz kategorie wskazane w art. 33 pkt 2, 5–7 i 9 KRO, a także przedmioty nabyte w zamian za nie. Chodzi między innymi o określone nabytki spadkowe i darowizny, prawa niezbywalne, wskazane świadczenia związane z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia, niewypłacone wierzytelności zarobkowe i prawa twórcy. Każda z tych kategorii ma własne warunki i wyjątki; nazwa przelewu nie zastępuje jego podstawy prawnej.

Do dorobku dolicza się natomiast wartość darowizn dokonanych przez małżonka, z wyłączeniem darowizn na rzecz wspólnych zstępnych oraz drobnych, zwyczajowo przyjętych darowizn dla innych osób. Doliczenie obejmuje też usługi świadczone osobiście na rzecz majątku drugiego małżonka oraz nakłady i wydatki z jednego majątku na drugi. Przykładowo nieodpłatna praca przy konkretnym przedsięwzięciu drugiej osoby wymaga osobnego opisania i wyceny, a nie pominięcia dlatego, że nie wystawiono faktury.

Dla każdej pozycji zapisz: podstawę nabycia, datę, dokument, powód uwzględnienia lub pominięcia i przyjętą wartość. Oddziel aktywa faktycznie istniejące od ustawowych doliczeń. Uchroni to przed dwukrotnym włączeniem tej samej wartości.

Stan majątku i ceny pochodzą z różnych chwil

Dorobek oblicza się według stanu majątku z chwili ustania rozdzielności, lecz według cen z chwili rozliczenia. Dzisiejsza wartość rzeczy kupionej już po zakończeniu ustroju nie staje się przez to składnikiem wcześniejszego dorobku. Z kolei dawna cena zakupu nie musi być właściwą wartością istniejącego wtedy składnika.

Przykład rachunkowy: po prawidłowych wyłączeniach, doliczeniach i wycenie dorobek jednej osoby wynosi 300 000 zł, a drugiej 100 000 zł. Przy braku podstaw do zmniejszenia obowiązku zapłata 100 000 zł wyrównuje wyniki do 200 000 zł dla każdej osoby. Jest to ilustracja dwóch dodatnich, już ustalonych dorobków, a nie instrukcja odjęcia od siebie całkowitych wartości majątków.

Jak określić żądanie

Małżonek z mniejszym dorobkiem może żądać zapłaty albo przeniesienia prawa. Trzeba wskazać konkretną kwotę lub prawo i wyjaśnić rachunek. Z ważnych powodów każdy małżonek może żądać zmniejszenia obowiązku wyrównania. Jeżeli strony nie uzgodnią sposobu lub wysokości, rozstrzyga sąd; roszczenie o wyrównanie nie staje się przez nazwę „dorobek” zwykłym wnioskiem o podział masy wspólnej. Przygotowanie pozwu wymaga także ustalenia właściwego sądu, wartości żądania i dowodów.

Po śmierci jednego małżonka wyrównanie następuje między jego spadkobiercami a małżonkiem pozostałym przy życiu. Spadkobiercy mogą żądać zmniejszenia obowiązku tylko przy dodatkowym warunku z art. 51⁵ § 2 KRO: zmarły wcześniej wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa lub rozwód albo wystąpił o separację.

Przygotuj umowę z aneksami, dowód zakończenia ustroju oraz dwa udokumentowane rachunki. W ramach pomocy w rozliczeniu majątku małżonków można ocenić ich porównywalność i właściwy sposób dochodzenia różnicy.

Podstawy odpowiedzi

KRO — art. 33 oraz 51²–51⁵; KPC — art. 13, 17 pkt 4, 27, 126 i 187.