Wynagrodzenie opiekuna prawnego dziecka a zwrot wydatków: jak rozdzielić żądania?

Opiekun prawny dziecka powinien oddzielić żądanie wynagrodzenia za pracę od żądania zwrotu własnych nakładów i wydatków. Są to różne podstawy rozliczenia. Samo ustanowienie opiekunem nie oznacza przyznania stałej pensji ani prawa do samodzielnego pobierania dowolnych kwot z pieniędzy dziecka.

Za co można żądać wynagrodzenia?

Art. 162 § 1 KRO przewiduje przyznanie przez sąd opiekuńczy na żądanie opiekuna stosownego wynagrodzenia okresowego albo jednorazowego w dniu ustania opieki lub zwolnienia z niej. Żądanie powinno więc opisywać pracę związaną z wykonywaniem funkcji: jej zakres, czas i obciążenie, zamiast ograniczać się do powołania samego postanowienia o ustanowieniu.

Ustawa przewiduje też wyłączenia. Wynagrodzenia nie przyznaje się, gdy nakład pracy jest nieznaczny, sprawowanie opieki wiąże się z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej albo czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Nie należy zatem obiecywać zapłaty każdemu opiekunowi ani automatycznie przenosić zasad finansowania rodziny zastępczej na opiekę prawną.

Dwa zestawienia zamiast jednej zbiorczej kwoty

Praca opiekuna	Własne nakłady i wydatki
Opis czynności, częstotliwości, trudności i czasu potrzebnego do sprawowania opieki.	Kwoty, daty, cel oraz potwierdzenia wydatków poniesionych ze środków opiekuna.
Podstawa żądania stosownego wynagrodzenia z art. 162.	Odrębne żądanie zwrotu na podstawie art. 163.
Ocena ustawowych wyłączeń i odpowiedniej wysokości.	Ocena związku wydatku ze sprawowaniem opieki i odpowiedniego stosowania przepisów o zleceniu.

Przykładowo potwierdzenie zapłaty nie wyjaśnia jeszcze, czy koszt dotyczył dziecka, czy został pokryty z pieniędzy opiekuna i czy nie zwrócono go wcześniej. Z kolei czas poświęcony organizowaniu spraw dziecka nie staje się wydatkiem tylko dlatego, że opiekun przypisał mu własną stawkę. Nie licz tej samej pozycji w obu zestawieniach.

Z jakich środków następuje pokrycie?

Art. 162 § 3 wskazuje dochody lub majątek osoby pozostającej pod opieką, a gdy nie ma ona odpowiednich dochodów lub majątku — środki publiczne na podstawie przepisów o pomocy społecznej. Art. 163 § 3 nakazuje odpowiednio stosować tę regułę także do zwrotu nakładów i wydatków. Trzeba zatem wykazać nie tylko wysokość żądania, lecz również sytuację majątkową podopiecznego.

W postanowieniu o wynagrodzeniu sąd upoważnia do pobrania go z dochodów lub majątku podopiecznego albo ustala wypłatę ze środków publicznych. Zgodnie z art. 597 KPC postanowienie staje się wykonalne dopiero po uprawomocnieniu. Sam wniosek o wynagrodzenie nie jest takim upoważnieniem.

Przy wynagrodzeniu wypłacanym w reżimie pomocy społecznej art. 53a ustawy przewiduje wysokość ustaloną przez sąd i miesięczny limit jednej dziesiątej wskazanego w przepisie przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez nagród z zysku, za okres poprzedzający przyznanie. Nie jest to stała kwota na wszystkie lata ani limit, który należy bez sprawdzenia przepisać na każde inne rozliczenie. Wypłata tego świadczenia nie wymaga rodzinnego wywiadu środowiskowego ani decyzji administracyjnej.

Osobny termin dla nakładów i wydatków

Art. 163 § 2 przewiduje przedawnienie roszczeń o zwrot nakładów i wydatków po trzech latach od ustania opieki lub zwolnienia opiekuna. Nie należy automatycznie liczyć go od każdego paragonu ani przenosić tej reguły na wynagrodzenie z art. 162. Zachowaj dokument ustania funkcji oraz dowody rozliczeń.

Roczne rachunki z zarządu majątkiem dziecka mają inne zadanie niż własne żądania finansowe opiekuna; szerzej opisuje je poradnik o obowiązkach i nadzorze nad opiekunem prawnym. Przy analizie rozliczenia opieki prawnej przygotuj oddzielnie opis pracy, dowody własnych kosztów i informacje o środkach podopiecznego.

Podstawy: art. 162–163 KRO, art. 597 KPC oraz art. 18 ust. 1 pkt 9, art. 36 pkt 1 lit. h i art. 53a ustawy o pomocy społecznej.