Znane wspólne pieniądze zostały zużyte przed podziałem: kiedy żądać rozliczenia ich równowartości

Jeżeli wspólne pieniądze rzeczywiście zostały już zużyte, nie zawsze można po prostu dopisać ich dawne saldo do listy istniejącego majątku. Możliwe jest natomiast rozliczenie zawinionego, nieuzasadnionego uszczuplenia majątku. Trzeba wykazać, co się stało z konkretnymi środkami i dlaczego ma to rodzić roszczenie odszkodowawcze. Sam przelew na inny rachunek albo wypłata gotówki jeszcze tego nie rozstrzygają.

Najpierw ustal, co nadal istnieje

Rozróżnij trzy sytuacje: pieniądze nadal są przechowywane przez drugiego małżonka; przeznaczono je na inny istniejący składnik; zostały bezpowrotnie wydane. W pierwszych dwóch przypadkach podstawowy problem może dotyczyć ustalenia i podziału aktywów. W trzecim trzeba zbadać podstawę rozliczenia ubytku. Nie wolno jednocześnie liczyć tego samego salda jako nadal istniejącego majątku i jako szkody w pełnej tej samej wysokości.

Znaczenie ma również źródło pieniędzy. Nazwisko posiadacza rachunku nie zastępuje ustalenia, czy były to środki wspólne. Punktem odniesienia są właściwe dla danego małżeństwa przepisy o składzie majątku, w szczególności art. 31 KRO. Przy dawnych zdarzeniach trzeba dodatkowo dobrać odpowiednią wersję przepisów.

Kiedy pojawia się odpowiedzialność za uszczuplenie

Ogólną podstawą odpowiedzialności za zawinioną szkodę jest art. 415 KC. W rozliczeniu wspólnego majątku nie wystarcza przekonanie, że drugi małżonek „wydał za dużo”. Potrzebne są konkretne zachowanie, jego nieuzasadniony i zawiniony charakter, rzeczywisty uszczerbek oraz normalny związek między zachowaniem a szkodą. Rozliczenie może dotyczyć także nieuzasadnionego roztrwonienia środków jeszcze przed ustaniem wspólności.

W postanowieniu IV Ca 2307/19 SO Warszawa–Praga odróżnił takie uszczuplenie od wydatków na usprawiedliwione potrzeby rodziny lub własne. W tej konkretnej sprawie inaczej ocenił niewykazane przeznaczenie wypłaconych pieniędzy, a inaczej wydatki na mieszkanie, do którego małżonek wyprowadził się z dzieckiem. Samo rozstanie ani brak wspólnego korzystania z zakupionej usługi nie zamieniają więc każdego wydatku w szkodę.

Jak przygotować żądanie, które da się sprawdzić

Zamiast zestawienia wszystkich obrotów rachunku przygotuj tabelę: data, kwota, źródło, odbiorca, znany cel, dowód oraz kwota, której żądasz. Oddziel to, co wiesz, od przypuszczeń. Jeżeli twierdzisz, że pieniądze przekazano innej osobie bez uzasadnienia, wskaż tę operację i okoliczności. Jeżeli druga strona powołuje się na spłatę długu rodzinnego, potrzebne są także dokumenty długu i jego spłaty.

Art. 6 KC określa ogólny ciężar dowodu. W przywołanej sprawie sąd wskazał zarazem, że małżonek, który zużył wspólne pieniądze i powołuje się na usprawiedliwione potrzeby, powinien wykazać takie przeznaczenie. Nie oznacza to jednak, że każde niewyjaśnione na pierwsze pytanie saldo automatycznie daje drugiej stronie połowę całej wypłaty. Sąd ocenia pełny materiał, w tym historię rachunków, rachunki, zeznania i spójność wyjaśnień.

Gdzie ująć rozliczenie i jak uniknąć podwójnej kwoty

Jeżeli trwa podział majątku, zgłoś skonkretyzowane roszczenie w tym postępowaniu z uwzględnieniem art. 567 § 3, 686, 688 i 618 KPC. Nie zastępuj żądania samym zdaniem „proszę rozliczyć konto”. Trzeba określić kwotę i fakty, a właściwy tryb ocenić przed prawomocnym zakończeniem podziału: przepisy działowe przewidują zamknięcie możliwości późniejszego dochodzenia objętych nimi roszczeń. Nie jest to zarazem reguła wyłączająca każde roszczenie, jakie kiedykolwiek powstanie po podziale.

Przykładowo z wypłaconych 100 tys. zł część mogła pozostać w gotówce, 30 tys. zł mogło sfinansować istniejący samochód, a 10 tys. zł zostać przeznaczone na wykazane utrzymanie rodziny. Każda część wymaga osobnego przypisania; sam początkowy przelew nie daje gotowego rachunku odszkodowania. W ramach analizy rozliczeń przy podziale majątku warto przedstawić właśnie taką mapę operacji oraz konkretne żądanie, zamiast sumować różne nazwy tego samego ubytku.

Podstawy prawne

KC — art. 6, 361, 363 i 415; KRO — art. 31, 43 i 45–46; KPC — art. 567, 618, 686 i 688; SO Warszawa–Praga, IV Ca 2307/19 — rozliczenie zużytych środków.