Przejdź do treści 
Urlop opiekuńczy i zwolnienie z powodu siły wyższej służą różnym sytuacjom. Pierwszy pozwala zapewnić osobistą opiekę lub wsparcie z poważnych względów medycznych. Drugi dotyczy pilnej sprawy rodzinnej spowodowanej chorobą albo wypadkiem, gdy potrzebna jest natychmiastowa obecność pracownika. Rozwiązania obowiązują od reformy z 2023 r.
Urlop opiekuńczy: pięć dni w roku
Urlop przysługuje w celu opieki lub wsparcia syna, córki, matki, ojca lub małżonka, a także innej osoby mieszkającej w tym samym gospodarstwie domowym, jeżeli potrzeba wynika z poważnych względów medycznych. Nie każda osoba bliska spoza wspólnego gospodarstwa mieści się w tym katalogu.
Wymiar wynosi pięć dni w roku kalendarzowym. Urlopu udziela się w dniach pracy wynikających z rozkładu pracownika. Za czas tego urlopu nie zachowuje się wynagrodzenia. Okres urlopu wlicza się natomiast do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Wniosek o urlop opiekuńczy
Wniosek papierowy lub elektroniczny trzeba złożyć co najmniej dzień przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Wskazuje się imię i nazwisko osoby wymagającej opieki, przyczynę potrzeby pomocy, a przy członku rodziny — stopień pokrewieństwa; przy osobie spoza ustawowego katalogu rodziny — jej adres zamieszkania.
Art. 173¹ KP określa dane we wniosku. Nie należy mylić tego trybu z ubieganiem się o zasiłek opiekuńczy z ubezpieczenia chorobowego, który ma odrębne podstawy i dokumenty.
Od uprawnień urlopowych odróżnij zasiłek opiekuńczy i dokumenty po odmowie ZUS.
Siła wyższa: dwa dni albo szesnaście godzin
Zwolnienie z art. 148¹ KP dotyczy pilnych spraw rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli niezbędna jest natychmiastowa obecność pracownika. W roku kalendarzowym przysługują dwa dni albo szesnaście godzin, a za okres zwolnienia pracownik zachowuje połowę wynagrodzenia.
O wyborze dni albo godzin decyduje pierwszy wniosek złożony w danym roku. Wniosek należy zgłosić najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia. Nie obowiązuje jednodniowe wyprzedzenie właściwe dla urlopu opiekuńczego.
Przy niepełnym etacie wymiar godzinowy ustala się proporcjonalnie, zaokrąglając niepełną godzinę w górę. Ustawa odrębnie reguluje także wariant godzinowy dla pracowników z normą dobową niższą niż osiem godzin na podstawie szczególnych przepisów.
Jak wybrać właściwy tryb?
Najpierw opisz rzeczywistą sytuację: komu jest potrzebna pomoc, z jakiej przyczyny, czy wymaga natychmiastowej obecności i kiedy można złożyć wniosek. Sprawdź także wykorzystany już wymiar danego uprawnienia. Sama nazwa „sprawa rodzinna” nie przesądza o wyborze zwolnienia.
Zachowaj treść wniosku i potwierdzenie zgłoszenia. Jeżeli spór dotyczy odmowy, rozliczenia wynagrodzenia albo potraktowania nieobecności, do analizy z prawa pracy przygotuj także rozkład pracy i korespondencję z pracodawcą.
