Przejdź do treści 
Testament sporządzony u notariusza może zostać zakwestionowany z powodu stanu wyłączającego świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Sama forma aktu notarialnego nie usuwa tej ustawowej przesłanki. Jednocześnie wiek, poważna choroba czy niekorzystna dla rodziny treść nie wystarczają automatycznie do stwierdzenia nieważności. Kluczowy jest stan konkretnej osoby w chwili sporządzania testamentu.
Ustal, co dokładnie kwestionujesz
Zacznij od wypisu testamentu i dokładnej daty czynności. Oddziel zarzut dotyczący stanu testatora od twierdzenia, że dokument sfałszowano, źle go odczytano lub niesprawiedliwie rozdzielono majątek. Są to różne problemy wymagające różnych dowodów. Ten poradnik dotyczy pierwszego z nich, a nie wszystkich sposobów podważania testamentu.
Opisz obserwowalne zdarzenia z okresu zbliżonego do czynności: zaburzenia orientacji, trudności w rozumieniu sytuacji, przebieg leczenia lub zdarzenia mogące wpływać na swobodę decyzji. Nie zastępuj opisu diagnozą postawioną samodzielnie. Określenie „nie był sobą” wymaga rozwinięcia: kto, kiedy i co rzeczywiście zauważył.
Zbuduj chronologię medyczną
Przygotuj listę placówek i okresów leczenia, znane wypisy, informacje o lekach oraz dokumenty, do których masz uprawniony dostęp. Szczególnie przydatne bywają materiały z czasu bezpośrednio poprzedzającego i następującego po testamencie. Starsze rozpoznanie może mieć znaczenie, ale nie zastępuje oceny stanu w chwili czynności.
Dostęp do dokumentacji medycznej zmarłego podlega osobnym zasadom. Nie zakładaj, że każde pokrewieństwo daje nieograniczony dostęp do wszystkich danych. Jeżeli dokumentu nie możesz uzyskać samodzielnie, wskaż sądowi placówkę, okres i okoliczność, której ma dowodzić, zamiast tworzyć zastępcze relacje o jego rzekomej treści.
Połącz dokumenty z konkretnymi świadkami
Lista świadków powinna wskazywać, co każda osoba może potwierdzić z własnych obserwacji. Osoba obecna przy codziennych czynnościach i osoba, która słyszała o chorobie od innych, mają różny zakres wiedzy. Ujawnij również fakty niepasujące do Twojej hipotezy, na przykład okresy sprawnego funkcjonowania. Jednostronny wybór materiału utrudnia rzetelną ocenę.
Wiadomości specjalne mogą wymagać opinii biegłego. Pytania powinny dotyczyć stanu testatora i znaczenia zgromadzonej dokumentacji, nie żądania potwierdzenia założonego wyniku. Biegły nie zastępuje sądu w rozstrzygnięciu ważności testamentu. Sam udział notariusza i jego obserwacje także podlegają uwzględnieniu w całym materiale.
Nie pomiń terminów i etapu sprawy
Na nieważność z przyczyn wymienionych w art. 945 KC nie można powoływać się po trzech latach od uzyskania przez osobę zainteresowaną wiadomości o przyczynie nieważności, a w każdym razie po dziesięciu latach od otwarcia spadku. Trzeba więc rozróżnić wiadomość o testamencie od wiadomości o konkretnej przyczynie jego nieważności.
Jeżeli dziedziczenie już prawomocnie stwierdzono, dochodzą wymagania właściwego trybu zmiany rozstrzygnięcia. Samo zgromadzenie nowych dokumentów nie otwiera automatycznie każdej zakończonej sprawy. Informacje wprowadzające zawiera poradnik o testamentach. W ramach pomocy spadkowej można ocenić, czy materiał odnosi się do ustawowej przesłanki i czy jej podniesienie jest jeszcze procesowo możliwe.
