Przejdź do treści 
Przyjmujący zlecenie nie może zakładać, że wolno mu zawsze przekazać jego wykonanie wybranej osobie. Art. 738 § 1 Kodeksu cywilnego dopuszcza zastępstwo, gdy wynika ono z umowy lub zwyczaju albo gdy przyjmujący jest do tego zmuszony przez okoliczności. Równie istotne są niezwłoczne zawiadomienie zleceniodawcy oraz właściwa ocena odpowiedzialności obu wykonujących osób.
Sprawdź podstawę przekazania konkretnego zadania
Zacznij od treści umowy. Ustal, czy dopuszcza zastępcę, jakiego zakresu czynności to dotyczy i czy określa dodatkowe wymagania. Nie utożsamiaj samej możliwości korzystania z pomocy organizacyjnej z ustaleniem, że całość zlecenia wolno powierzyć innej osobie.
Jeżeli podstawą ma być zwyczaj albo przymus wynikający z okoliczności, opisz je konkretnie. Sama wygoda przyjmującego, jego ogólne obciążenie pracą lub fakt, że zna inną osobę, nie zastępują wykazania jednej z ustawowych podstaw. Zbierz informacje o tym, co wydarzyło się przed decyzją o zastępstwie i jakiego działania wymagała sytuacja.
Niezwłoczna informacja ma określoną treść
W dopuszczalnym wypadku przyjmujący powinien niezwłocznie zawiadomić dającego zlecenie o osobie i miejscu zamieszkania zastępcy. Ogólna wiadomość „ktoś mnie zastąpi” nie zawiera wszystkich danych wskazanych w art. 738 § 1. W razie sporu zachowaj treść zawiadomienia i informacje pozwalające odtworzyć, kiedy je przekazano.
Przepis wiąże z takim zawiadomieniem ograniczenie odpowiedzialności przyjmującego do braku należytej staranności w wyborze zastępcy. Nie jest to reguła całkowitego zwolnienia z odpowiedzialności po wysłaniu dowolnej wiadomości. Trzeba najpierw ustalić dopuszczalność powierzenia, wykonanie obowiązku informacyjnego oraz samą staranność wyboru.
Kto odpowiada wobec zleceniodawcy
| Problem | Reguła wymagająca sprawdzenia |
|---|---|
| Dopuszczalne zastępstwo i właściwe zawiadomienie | Odpowiedzialność przyjmującego za brak należytej staranności w wyborze. |
| Wykonanie przez zastępcę | Zastępca odpowiada także bezpośrednio względem dającego zlecenie. |
| Przyjmujący odpowiada za zastępcę jak za siebie | Art. 738 § 2 przewiduje wtedy odpowiedzialność solidarną. |
Nie każda sytuacja z dwiema osobami daje więc automatycznie taki sam model odpowiedzialności. W stanowisku trzeba wskazać, kto wykonał sporną czynność, na jakiej podstawie i jaki zarzut dotyczy wyboru, a jaki samego wykonania.
Nieuprawnione zastępstwo i przypadkowa szkoda w rzeczy
Art. 739 przewiduje szczególny skutek, gdy przyjmujący bez uprawnienia powierzył wykonanie innej osobie, a rzecz zleceniodawcy została przy wykonaniu utracona lub uszkodzona. Obejmuje on także utratę lub uszkodzenie przypadkowe. Ustawa zachowuje jednak wyjątek: odpowiedzialność ta nie zachodzi, jeżeli to samo nastąpiłoby również przy osobistym wykonywaniu zlecenia.
Nie należy rozszerzać tej szczególnej reguły na każdą możliwą stratę bez sprawdzenia jej warunków. Opisz rzecz, zdarzenie i związek z wykonywaniem zlecenia. Oddziel również pytanie o brak uprawnienia do zastępstwa od pytania, co wydarzyłoby się przy osobistym wykonaniu.
Przygotuj umowę, uzgodnienia o zastępstwie, zawiadomienie, dokumenty dotyczące wyboru oraz opis konkretnych czynności i ewentualnej szkody. Dla usług nieuregulowanych odrębnie trzeba dodatkowo sprawdzić odpowiednie stosowanie przepisów o zleceniu z art. 750, zamiast opierać ocenę tylko na tytule dokumentu.
Podstawę stanowią art. 734, 738–739 i 750 Kodeksu cywilnego. Ocena zastępstwa przy cywilnym zleceniu pozwala rozdzielić podstawę powierzenia, informowanie i właściwy zakres odpowiedzialności.
