Czy płatnik może przenieść sprawę o zmianę alimentów do innego państwa UE?

Sama przeprowadzka płatnika do innego państwa nie pozwala mu swobodnie wybrać nowego sądu do obniżenia lub zakończenia alimentów. Art. 8 rozporządzenia nr 4/2009 chroni wierzyciela, który nadal ma zwykły pobyt w państwie wydania orzeczenia. W określonym układzie dłużnik nie może wszcząć nowej lub zmieniającej sprawy w innym państwie członkowskim. Najpierw trzeba więc sprawdzić tę przeszkodę, a dopiero potem możliwe forum. Art. 8 rozporządzenia nr 4/2009.

Kiedy działa ograniczenie

Przepis dotyczy orzeczenia wydanego w państwie członkowskim albo w państwie będącym stroną Konwencji haskiej z 2007 r., w którym wierzyciel ma zwykłe miejsce pobytu. Zakaz utrzymuje się, dopóki wierzyciel nadal ma tam zwykły pobyt. Chodzi o postępowanie wszczynane przez dłużnika w celu zmiany orzeczenia albo uzyskania nowego orzeczenia, nie o każde pismo związane z alimentami.

Przykładowo: alimenty ustalono w Polsce, uprawnione dziecko nadal rzeczywiście tu mieszka, a płatnik przenosi się do innego państwa UE. Jego nowy adres sam nie usuwa ograniczenia z art. 8. Trzeba jednak ustalić rzeczywisty zwykły pobyt wierzyciela, państwo pochodzenia i właściwe daty. Nie wystarczy porównać obywatelstw albo adresów meldunkowych. Przy starszych sprawach znaczenie mają również przepisy przejściowe art. 75–76. Art. 2 ust. 1 pkt 8, art. 8 i art. 75–76.

Jakie wyjątki trzeba sprawdzić

Art. 8 ust. 2 przewiduje cztery wyjątki. Dwa pierwsze dotyczą prawidłowej umowy o jurysdykcję według art. 4 oraz poddania się przez wierzyciela jurysdykcji innego sądu według art. 5. Nie każda klauzula wyboru sądu jest dopuszczalna: art. 4 nie stosuje się do sporów o alimenty wobec dzieci poniżej 18 lat. Także samo podjęcie obrony po to, by zakwestionować jurysdykcję, nie oznacza jej uznania. Art. 4–5 i art. 8 ust. 2 lit. a–b.

Pozostałe wyjątki odnoszą się do wskazanego w przepisie państwa pochodzenia będącego stroną Konwencji haskiej: gdy właściwy organ nie może wykonywać jurysdykcji w sprawie zmiany lub nowego orzeczenia albo odmawia jej wykonywania; oraz gdy orzeczenie nie może być uznane lub nie można stwierdzić jego wykonalności w państwie członkowskim, w którym rozważana jest nowa sprawa. Trzeba wykazać ustawową sytuację, a nie jedynie własne przekonanie, że poprzedni wyrok jest niekorzystny. Art. 8 ust. 2 lit. c–d.

Brak zakazu nie daje jeszcze prawa do dowolnego sądu

Nawet jeśli art. 8 nie blokuje nowej sprawy, nadal trzeba wykazać jurysdykcję według właściwych przepisów rozporządzenia. Wyrok TSUE w sprawie C-67/24, Amozov, potwierdza znaczenie tego odrębnego badania także dla żądania dłużnika o zmianę lub zakończenie obowiązku. W tamtym układzie art. 8 nie był bezpośrednią przeszkodą ze względu na ówczesny status państwa pochodzenia; nie oznaczało to swobody sięgnięcia po dowolną podstawę krajową. Nie należy przenosić historycznej oceny uczestnictwa danego państwa na każdą dzisiejszą sprawę. TSUE, C-67/24, pkt 31–52 i 55–68.

Co przygotować przed pozwem lub odpowiedzią

Zbierz wcześniejsze orzeczenia, daty wszczęcia spraw, historię zwykłego pobytu wierzyciela i płatnika oraz dokumenty dotyczące ewentualnej umowy o jurysdykcję. Osobno zapisz, dlaczego żądasz zmiany alimentów. Przeszkoda procesowa i merytoryczna zasadność obniżenia to różne kwestie. Jeśli dostałeś pozew w innym państwie, nie ignoruj go z przekonania, że „na pewno jest niewłaściwy”; ustal termin i sposób podniesienia zarzutu.

Szerszy wybór międzynarodowej drogi opisuje poradnik o alimentach od osoby za granicą. Zakres analizy dokumentów i stanowiska w sprawie przedstawia strona pomocy alimentacyjnej LexActa.