Przejdź do treści 
Dawnej darowizny pieniędzy nie wycenia się rzetelnie przez samo wpisanie kwoty do internetowego kalkulatora inflacji. Najpierw trzeba ustalić, co i kiedy rzeczywiście darowano, a następnie uzasadnić metodę odpowiadającą art. 995 KC. Nie istnieje jeden obowiązkowy mnożnik dla każdej dawnej kwoty, niezależnie od jej celu, waluty i dostępnych dowodów.
Chodzi tutaj o darowiznę już wykonaną, uwzględnianą w rachunku zachowku lub zaliczaną na własny zachowek obdarowanego. To inna sytuacja niż dochodzenie nadal niespełnionego długu pieniężnego. Nie należy mechanicznie przenosić reguł wykonania zobowiązania walutowego z art. 358 ani waloryzacji istniejącego zobowiązania z art. 358¹ na wycenę historycznego przysporzenia.
Ustal przedmiot, zanim wybierzesz wskaźnik
W jednym zestawieniu zapisz kwotę, walutę, datę przekazania, osobę obdarowaną i dowód wykonania. Oddziel udokumentowany cel od późniejszego sposobu wydania pieniędzy. Darowizna części wkładu mieszkaniowego nie musi oznaczać darowizny całego dzisiejszego mieszkania. Trzeba ustalić, jaki udział w finansowaniu miały przekazane środki, jakie środki własne dołożono i co wynika z dokumentów.
Art. 995 odwołuje się do stanu z chwili dokonania darowizny oraz cen z chwili ustalania zachowku. Zasada ta nie podaje jednak jednej tabeli przeliczników dla każdego historycznego świadczenia pieniężnego. Sama dokładność działania matematycznego nie dowodzi trafności wybranego miernika.
Dwa opublikowane zastosowania, dwa uzasadnienia
W sprawie I ACa 1349/11 Sąd Apelacyjny posłużył się odniesieniem do przeciętnych wynagrodzeń, uzasadniając jego przydatność w ocenianych okolicznościach. Natomiast w uzasadnieniu apelacyjnym III Ca 678/17 zaakceptowano odniesienie do inflacji, z uwzględnieniem problemu ustalenia rzeczywistego przedmiotu darowizny. Nie można przedstawić tych dwóch rozstrzygnięć jako dowodu jednolitej zasady nakazującej zawsze stosować pensję albo zawsze wskaźnik cen.
Jeżeli przeciwnik proponuje inną metodę, wskaż różnicę w danych i założeniach: co każda metoda wycenia, jaki okres obejmuje oraz dlaczego lepiej opisuje przysporzenie. Samo stwierdzenie, że inny wskaźnik daje korzystniejszy wynik, nie wyjaśnia jego związku z art. 995.
Stare złote i obca waluta wymagają dwóch dodatkowych rozróżnień
Denominacja: od 1 stycznia 1995 r. nowy złoty odpowiada 10 tys. starych złotych. Należy prawidłowo oznaczyć jednostkę historycznej kwoty. Przeliczenie 10 000:1 porządkuje nominalną jednostkę pieniężną; samo nie stanowi ustalenia realnej wartości darowizny do zachowku.
Waluta: osobno ustal liczbę jednostek obcej waluty i sposób wyrażenia wartości w rachunku zachowku. Nie wybieraj automatycznie kursu z dnia wymagalności niespełnionego zobowiązania, skoro darowizna została wcześniej wykonana. W II CSKP 284/22 w ustaleniach występowała darowizna dolarów i jej przeliczenie, ale zasadnicze rozstrzygnięcie nie ustanowiło jednego kursu obowiązkowego dla wszystkich darowizn walutowych.
Jak powinna wyglądać sprawdzalna propozycja wartości?
- Wskazanie przedmiotu darowizny i dokumentów potwierdzających jej wykonanie.
- Określenie dat i jednostek pieniężnych, bez mieszania starych złotych z nowymi.
- Wskazanie źródła danych użytych do wybranego miernika lub kursu.
- Pokazanie działania oraz wyjaśnienie związku metody z konkretnym przysporzeniem.
- Odniesienie się do odmiennej metody i jej założeń, jeśli jest zgłaszana.
Jeżeli sporna wycena wymaga wiadomości specjalnych, właściwe znaczenie mogą mieć opinia biegłego i jej uzupełnienie. Nie każda dawna kwota wymaga tego samego dowodu; trzeba wskazać rzeczywiście sporną kwestię. Pełna tabela liczb bez dowodu wykonania darowizny nie usuwa braku ustaleń u jej podstaw.
Przelewy, pokwitowania i dokumenty finansowania warto zestawić przed analizą wartości darowizny w sprawie zachowku. Zasady uwzględniania darowizn w szerszym rachunku przedstawia poradnik o zachowku.
Źródła: art. 358–358¹, 888, 890 i 995–996 KC; art. 278 i 286 KPC; ustawa o denominacji złotego; I ACa 1349/11; III Ca 678/17 — uzasadnienie apelacyjne; II CSKP 284/22 — publiczna reprodukcja.
