Przejdź do treści 
Darowizny przekazanej do wspólności dziecka i jego małżonka nie należy traktować jako jednego niepodzielnego przysporzenia dla celów dziesięcioletniego wyłączenia. Trzeba ustalić, jaka część przypada na każdego obdarowanego i jaki status ma każda z tych osób wobec spadkodawcy. Sam upływ dziesięciu lat nie wyłącza całej darowizny dla dziecka.
Dwa testy przed zastosowaniem dziesięciolecia
- Beneficjent i treść przysporzenia. Czy akt rzeczywiście obdarowuje dziecko i jego małżonka do ich wspólności, czy tylko jedną osobę? Trzeba przeczytać akt i ustalić właściwy ustrój.
- Status każdej osoby dla art. 994 § 1 KC. Dziesięcioletnie wyłączenie dotyczy darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Nie można rozciągać statusu dziecka na jego małżonka wyłącznie z powodu ślubu.
Dziesięć lat liczy się wstecz od otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. Nie jest to termin przedawnienia roszczenia o zapłatę zachowku. Nie należy też zakładać, że zięć albo synowa w każdej sprawie pozostaje poza kręgiem spadkobierców: trzeba sprawdzić rzeczywisty status, w tym ewentualne powołanie do spadku.
Jak oddzielić wartość przypisaną każdemu z małżonków?
Art. 994 § 1 KC wymaga oceny statusu osoby, która otrzymała darowiznę. Przy przysporzeniu dla dwojga małżonków trzeba najpierw wyjaśnić, jaką korzyść przypisuje się każdemu z nich. Sprawdź treść aktu: darowizna zasadniczo należy do majątku osobistego obdarowanego, chyba że darczyńca inaczej postanowił, zgodnie z art. 33 pkt 2 KRO. Objęcie przedmiotu wspólnością nie zwalnia z analizy obu odbiorców dla celów zachowku.
Przypisanie wartości na potrzeby rachunku zachowku nie jest podziałem majątku wspólnego w czasie trwania wspólności. Art. 35 KRO ogranicza rozporządzanie przyszłym udziałem, a art. 43 określa regułę równych udziałów i wyjątki. W poniższym przykładzie równe przypisanie wartości jest wyraźnym założeniem; w konkretnej sprawie trzeba najpierw uzasadnić przyjęty sposób rozliczenia.
Przykład darowizny sprzed dwunastu lat
Załóżmy, że darowizna o wartości 300 tys. zł, ustalonej według właściwych reguł wyceny, została przekazana do wspólności dziecka i jego małżonka. Przyjmijmy równe przypisanie po 150 tys. zł oraz to, że dziecko jest uprawnione do zachowku, a jego małżonek nie jest ani spadkobiercą, ani uprawnionym. Darowizna nastąpiła dwanaście lat przed śmiercią darczyńcy.
W takim wariancie nie należy wyłączać całych 300 tys. zł. Część przypisana dziecku nie korzysta z omawianego dziesięcioletniego wyłączenia; część przypisana małżonkowi wymaga zastosowania tego wyłączenia przy przyjętych założeniach. Jeśli akt, udziały albo status małżonka są inne, nie wolno przepisać tego wyniku.
Doliczenie i zaliczenie to osobne kroki
Najpierw ustala się, jaką wartość uwzględnić w substracie zachowku. Osobno, według art. 996, zalicza się darowiznę otrzymaną przez danego uprawnionego na należny mu zachowek. Nie można zaliczyć dziecku całej wartości przekazanej obojgu małżonkom, nie wyjaśniając przypisania korzyści. Ta różnica może mieć znaczenie także wtedy, gdy dziesięć lat jeszcze nie upłynęło.
W opublikowanym uzasadnieniu X C 1841/12 sąd rozpatrywał darowiznę z 8 lipca 2003 r. i otwarcie spadku 23 lipca 2011 r. Był to więc wariant krótszy niż dziesięć lat: darowiznę doliczono zarówno w odniesieniu do córki, jak i jej męża. Sąd odrębnie uwzględnił własny zachowek córki przy określeniu jej odpowiedzialności. Nie jest to rozstrzygnięcie przedstawionego wyżej hipotetycznego wariantu dwunastoletniego.
Do sprawdzenia przygotuj pełny akt, datę darowizny, datę śmierci oraz dokumenty pozwalające ustalić status obu obdarowanych. Analiza w sprawie o zachowek może oddzielić te dwie części rachunku. Wprowadzenie do pozostałych reguł zawiera ogólny poradnik.
Źródła: art. 924, 991, 993–996 i 1000 KC; art. 31, 33, 35 i 42–43 KRO; X C 1841/12 — opublikowane uzasadnienie, darowizna z 2003 r. i otwarcie spadku w 2011 r..
