Przejdź do treści 
W umowie z konsumentem objętej ustawą o języku polskim można stosować równolegle wersje obcojęzyczne. Polska wersja stanowi ustawową podstawę wykładni, jeżeli konsument jest obywatelem polskim. Najpierw trzeba jednak sprawdzić, czy umowa podlega obowiązkowi użycia języka polskiego: znaczenie mają miejsce zamieszkania konsumenta przy zawarciu oraz miejsce wykonania umowy. Samo polskie obywatelstwo albo samo podpisanie dokumentu w Polsce nie zastępuje tego sprawdzenia.
Dwa warunki z art. 7, a następnie obywatelstwo z art. 8
W konsumenckim zakresie art. 7 ust. 1 ustawy wymaga łącznie, aby konsument miał miejsce zamieszkania w Polsce w chwili zawarcia umowy oraz aby umowa miała być wykonana lub wykonywana w Polsce. Konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
Art. 8 ust. 1 przewiduje sporządzanie dokumentów z tego zakresu, w szczególności umów konsumenckich, w języku polskim, z ustawowym wyjątkiem. Ustęp 1a pozwala na jednoczesną wersję lub wersje obcojęzyczne i wskazuje polską wersję jako podstawę wykładni, jeżeli konsument jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej.
Są to dwa różne etapy oceny. Osoba niebędąca polskim obywatelem może mieć miejsce zamieszkania w Polsce i zawierać umowę do wykonania w Polsce. Nie należy z jej obywatelstwa wyprowadzać automatycznego braku obowiązku polskiej wersji. Z kolei brak spełnienia przesłanek art. 7 wymaga dalszej oceny, a nie ogólnej odpowiedzi, że każda umowa z polskim obywatelem podlega tej samej regule językowej.
Kiedy możliwy jest dokument w języku obcym na wniosek konsumenta
Wyjątek z art. 8 ust. 1b wymaga, aby konsument nie był obywatelem polskim, władał wybranym językiem i wystąpił o sporządzenie w nim dokumentu. Musi zostać uprzednio pouczony o prawie do dokumentu w języku polskim. Nie wystarcza więc samo stwierdzenie przedsiębiorcy, że klient „zna angielski”, ani sam brak polskiego obywatelstwa.
Przy ocenie konkretnej umowy należy ustalić, kto wybrał wersję obcą, czy konsument rzeczywiście władał tym językiem i jak wykonano obowiązek uprzedniego pouczenia. Ten tekst dotyczy umów konsumenckich; podobne przepisy o dokumentach pracowniczych wymagają odrębnej analizy.
Co zrobić, gdy wersje różnią się treścią
Warto porównać dokładnie te postanowienia, które wpływają na prawa i obowiązki: zakres świadczenia, cenę, terminy, zasady zakończenia umowy i odpowiedzialność. Następnie trzeba odróżnić różnicę tłumaczenia od rzeczywiście innej treści. Jeśli działa art. 8 ust. 1a, samo zapisanie pierwszeństwa wersji obcej nie pozwala pominąć ustawowej podstawy wykładni.
Przykład hipotetyczny: dwie podpisane wersje inaczej opisują termin wykonania usługi. Nie wystarczy wybrać wygodniejszego zdania albo automatycznie uznać całą umowę za nieważną. Trzeba ustalić zakres zastosowania ustawy, znaczenie rozbieżności i pozostałe okoliczności umowy. Przed podpisaniem praktycznym krokiem jest doprowadzenie wersji do zgodności, zamiast pozostawiania sporu na później.
Naruszenie obowiązku a ważność i dowody
Art. 8 ust. 4 nie ustanawia ogólnej automatycznej nieważności każdej umowy sporządzonej z naruszeniem obowiązku języka polskiego. Odsyła odpowiednio do art. 74 § 1 zdanie pierwsze i § 2 Kodeksu cywilnego, dotyczących ograniczeń dowodowych i wyjątków. Wśród wyjątków jest żądanie konsumenta przeprowadzenia dowodu ze świadków lub z przesłuchania stron w sporze z przedsiębiorcą. Skutki konkretnego naruszenia trzeba więc ocenić wraz z dostępnymi dowodami.
Wyjątki z art. 11 ustawy, na przykład dotyczące nazw własnych lub terminologii technicznej, mają własny zakres. Obcojęzyczna nazwa produktu nie jest ogólnym pozwoleniem na pominięcie polskiej wersji całej umowy. Osobną kwestią pozostaje forma zawarcia umowy i jej wykazanie korespondencją.
Do porównania wersji językowych i analizy umowy przygotuj oba kompletne teksty z załącznikami, uzgodnienia zmian oraz informacje o miejscu zamieszkania, obywatelstwie i planowanym wykonaniu umowy. Analiza prawna rozbieżności nie jest tym samym co samo tłumaczenie dokumentu.
Podstawy prawne: ustawa o języku polskim, art. 7–8 i art. 11 oraz Kodeks cywilny, art. 22¹ i art. 74 § 1–2.
