Przejdź do treści 
Po przeprowadzce wierzyciela prawo właściwe dla alimentów może się zmienić. Podstawowa reguła art. 3 Protokołu haskiego z 2007 r. wskazuje prawo jego zwykłego pobytu, a po zmianie — prawo nowego miejsca od chwili tej zmiany. Nie oznacza to, że polski sąd zawsze zastosuje polski KRO ani że nowe prawo automatycznie obejmie wszystkie wcześniejsze raty. Najpierw potrzebna jest oś czasu, a następnie kontrola reguł szczególnych. Art. 2–5 Protokołu; art. 15 rozporządzenia nr 4/2009.
Oddziel miejsce sądu od prawa dla poszczególnych okresów
Prawo wskazane przez Protokół stosuje się także wtedy, gdy nie jest prawem państwa będącego jego stroną. Zwykły pobyt to kwestia rzeczywistej sytuacji, a nie wyłącznie meldunku, obywatelstwa lub adresu w pozwie. Przygotuj daty przeprowadzki i fakty pokazujące, kiedy ukształtował się nowy ośrodek życia. Ustalenie tego momentu może zmienić przyporządkowanie konkretnych okresów.
| Okres lub zdarzenie | Co trzeba ustalić |
|---|---|
| Przed przeprowadzką | Gdzie wierzyciel miał rzeczywisty zwykły pobyt i jakiego okresu żądanie dotyczy. |
| Etap przejściowy | Czy był to czasowy wyjazd, czy rzeczywista zmiana ośrodka życia, i od kiedy. |
| Po zmianie | Nowe prawo według art.3, z kontrolą szczególnych art.4–5 i ewentualnego wyboru. |
W sprawie C-644/20 TSUE nakazał traktować zwykły pobyt jako autonomiczne pojęcie związane z rzeczywistym środowiskiem życia. Wymaga oceny faktów, w tym stabilności oraz otoczenia rodzinnego i społecznego. Nawet istnienie nakazu powrotu dziecka nie wyklucza samo w sobie ustalenia nowego zwykłego pobytu na potrzeby prawa alimentacyjnego. Nie jest to jednak zachęta do bezprawnej zmiany miejsca pobytu ani reguła rozstrzygająca odrębny spór o powrót. TSUE, C-644/20, pkt 62–78 i sentencja.
Dla części wierzycieli art.4 zmienia kolejność
Reguły szczególne obejmują obowiązki rodziców wobec dzieci, obowiązki osób innych niż rodzice wobec osób poniżej 21 lat z wyłączeniem sytuacji małżeńskich z art.5 oraz obowiązki dzieci wobec rodziców. Nie należy sprowadzać całego art.4 do jednej kategorii „małoletni”. Jeżeli wierzyciel nie może uzyskać alimentów według podstawowego prawa z art.3, co do zasady stosuje się prawo sądu. Art.4 ust.1–2.
Odrębny układ zachodzi, gdy taki wierzyciel występuje do właściwego organu w państwie zwykłego pobytu dłużnika. Wtedy art.4 ust.3 daje pierwszeństwo prawu tego sądu; jeśli według niego alimentów uzyskać nie można, wraca się do prawa zwykłego pobytu wierzyciela. Gdy świadczenia nie można uzyskać również według reguł opisanych w art.4 ust.2–3, art.4 ust.4 przewiduje jeszcze prawo wspólnego obywatelstwa stron, jeżeli je mają. To uporządkowana kolejność warunków, a nie swobodny wybór najkorzystniejszej kwoty. Art.4 ust.3–4.
Sprzeciw między małżonkami
Przy alimentach między małżonkami, byłymi małżonkami lub osobami, których małżeństwo unieważniono, art.5 pozwala odejść od art.3, gdy jedna ze stron się sprzeciwia i inne prawo wykazuje ściślejszy związek z małżeństwem. Przepis wskazuje zwłaszcza prawo ostatniego wspólnego zwykłego pobytu. Sam sprzeciw nie wystarcza: drugi warunek również trzeba wykazać. Art.5.
Co uporządkować przed przedstawieniem stanowiska
Poza osią miejsc pobytu zgromadź żądane okresy, istniejące orzeczenia i umowy, dane o relacji rodzinnej oraz ewentualną klauzulę wyboru prawa. Wyjaśnij, która reguła szczególna może zmienić podstawowy wynik. Nie utożsamiaj zmiany prawa właściwego z automatyczną zmianą obowiązującego już tytułu.
Wskazane prawo reguluje między innymi podstawę obowiązku, świadczenia wstecz, wysokość i przedawnienie. Art.14 Protokołu wymaga ponadto uwzględnienia potrzeb wierzyciela, możliwości majątkowych dłużnika i świadczeń otrzymanych zamiast okresowych alimentów. Przy dawnych okresach trzeba uwzględnić art.22 oraz szczególny art.5 decyzji 2009/941/WE; unijne stosowanie od 18 czerwca 2011 r. i formalne wejście Protokołu w życie w 2013 r. nie są tym samym zdarzeniem. Art.11–14 i22; decyzja, art.4–5; tabela HCCH.
Jeżeli potrzebujesz oceny dokumentów i uporządkowania poszczególnych okresów, sprawdź zakres pomocy alimentacyjnej LexActa.
