Kiedy zagraniczny wyrok w sprawie umowy lub odszkodowania jest uznawany w Polsce?

Zagranicznego wyroku dotyczącego umowy lub odszkodowania nie trzeba zawsze ponownie „zatwierdzać” w Polsce. W wielu sprawach uznanie następuje z mocy prawa. Najpierw trzeba jednak ustalić właściwy reżim, ponieważ kraj pochodzenia, przedmiot sprawy i data wszczęcia zagranicznego postępowania mogą zmienić zarówno zasady, jak i potrzebne dokumenty.

Cztery informacje przed wyborem procedury

1. Co rozstrzygnięto? Ten materiał dotyczy zwykłych zobowiązań cywilnych, w szczególności umowy lub odszkodowania. Sprawy rodzinne, alimentacyjne, spadkowe, upadłościowe i arbitraż wymagają odrębnej kwalifikacji.
2. Jaki organ i w jakim państwie wydał orzeczenie? Sama europejska lokalizacja organu nie wystarcza do zastosowania konkretnego rozporządzenia.
3. Kiedy wszczęto sprawę? Data wydania wyroku nie zastępuje daty wszczęcia przy wyborze między rozporządzeniami 1215/2012 i 44/2001.
4. Do czego potrzebny jest wyrok? Powołanie się na jego skutek w innej sprawie i przymusowe uzyskanie zapłaty to różne cele.

W zakresie rozporządzenia 1215/2012, art. 1 i 66, istotna granica to postępowania wszczęte 10 stycznia 2015 r. lub później. Do objętych poprzednim rozporządzeniem spraw wszczętych wcześniej nadal stosuje się 44/2001. Trzeba także uwzględnić właściwe umowy międzynarodowe i szczególny status danego państwa; obecna lista państw UE nie rozstrzyga automatycznie skutków dawnego postępowania.

Gdy stosuje się rozporządzenie 1215/2012

Art. 36 przewiduje uznanie orzeczenia bez specjalnego postępowania. Strona, która chce się na nie powołać, przedstawia jednak odpis spełniający warunki stwierdzenia autentyczności oraz zaświadczenie z art. 53, wydawane przez sąd pochodzenia na wniosek zainteresowanej strony. Brak obowiązku wszczynania osobnej sprawy nie oznacza braku dokumentów.

Zgodnie z art. 37 sąd lub organ może w razie potrzeby zażądać tłumaczenia zaświadczenia. Przekład samego wyroku może być wymagany, gdy bez niego nie da się prowadzić postępowania. Art. 57 określa język i uprawnienie osoby wykonującej tłumaczenie, a art. 61 znosi legalizację dokumentów wydanych w kontekście tego rozporządzenia. Nie należy zatem automatycznie zamawiać apostille do wyroku objętego tym reżimem.

Uznanie nie otwiera ponownego procesu o meritum

Art. 52 zakazuje kontroli merytorycznej zagranicznego orzeczenia w państwie, w którym ma być uznane. Niezadowolenie z oceny dowodów nie jest samo w sobie podstawą kolejnego rozpoznania tej samej sprawy w Polsce.

Rozporządzenie przewiduje jednak odmowę uznania na wniosek. Art. 45 obejmuje między innymi oczywistą sprzeczność z porządkiem publicznym, określone uchybienia doręczeniu dokumentu wszczynającego sprawę pozwanemu, który nie podjął obrony, oraz niedające się pogodzić orzeczenia. Przy zarzucie doręczenia znaczenie ma także to, czy pozwany mógł zaskarżyć orzeczenie, lecz tego nie zrobił. Są ponadto szczególne podstawy dotyczące chronionych pozwanych i jurysdykcji wyłącznej. Nie jest to ogólna kontrola każdej podstawy jurysdykcji sądu pochodzenia.

Zainteresowana strona może również wystąpić o stwierdzenie braku podstaw odmowy uznania; kwestia odmowy może być rozpoznana ubocznie w sprawie, której wynik od niej zależy. Zaskarżenie wyroku w państwie pochodzenia może prowadzić do zawieszenia postępowania na warunkach art. 38, a nie do automatycznego zignorowania orzeczenia.

Gdy właściwy jest krajowy model KPC

Jeżeli do danego orzeczenia stosuje się krajowe przepisy o uznaniu, punktem wyjścia jest art. 1145–1148¹ KPC. Także ten model przewiduje uznanie z mocy prawa, o ile nie zachodzi przeszkoda z art. 1146. Należą do nich między innymi brak prawomocności w państwie wydania, określone naruszenia obrony, wyłączna jurysdykcja polska, kolizja z innym orzeczeniem albo podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego. Nie można zastąpić tej listy samą oceną, czy wyrok wydaje się sprawiedliwy.

Art. 1147 wymaga urzędowego odpisu orzeczenia, dokumentu stwierdzającego prawomocność, jeżeli nie wynika ona z samego wyroku, i uwierzytelnionego przekładu tych dokumentów na język polski. Przy orzeczeniu wydanym wobec pozwanego, który nie podjął obrony, potrzebny jest również dokument doręczenia pisma wszczynającego postępowanie. Dokumenty tego modelu różnią się od unijnego zaświadczenia z art. 53.

Osoba mająca interes prawny może na podstawie art. 1148 zażądać ustalenia, że orzeczenie podlega albo nie podlega uznaniu. Według art. 1148¹ wniosek rozpoznaje sąd okręgowy, który byłby miejscowo właściwy do rozpoznania sprawy rozstrzygniętej za granicą albo w którego okręgu znajduje się właściwy miejscowo sąd rejonowy. Gdy brak tej podstawy, właściwy jest Sąd Okręgowy w Warszawie. Art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych przewiduje od takiego wniosku opłatę 300 zł, z zastrzeżeniem właściwego zwolnienia. Nie jest to obowiązkowa opłata za każde powołanie się na zagraniczny wyrok.

Starszy wyrok i wykonanie wymagają osobnego sprawdzenia

Reforma krajowego uznania weszła zasadniczo w życie 1 lipca 2009 r. Art. 8 ust. 5 i art. 9 ustawy z 5 grudnia 2008 r. wiążą nowy model uznania z orzeczeniami wydanymi po dniu wejścia ustawy w życie. Do starszego wyroku nie należy mechanicznie stosować obecnego art. 1145 bez kontroli przepisów przejściowych i właściwej umowy.

Uznanie nie oznacza jeszcze przeprowadzenia egzekucji. Przed wyborem dalszej drogi zbierz pełny wyrok, dokumenty doręczenia, datę wszczęcia sprawy, informację o zaskarżeniu oraz cel użycia w Polsce. Pozwala to w ramach oceny cywilnej sprawy z elementem zagranicznym dobrać właściwy reżim i uniknąć niepotrzebnego nowego pozwu o to samo świadczenie.