Przejdź do treści 
Konwencja haska z 1980 r. przewiduje także pomoc w kontaktach, a nie wyłącznie powrót uprowadzonego dziecka. Na podstawie art. 21 można wystąpić do organu centralnego o zorganizowanie lub ochronę skutecznego wykonywania prawa do odwiedzin. Taki wniosek uruchamia współpracę organów; sam nie jest orzeczeniem ustalającym spotkania ani gwarancją, że do nich dojdzie.
Najpierw sprawdź dziecko, państwa i cel wniosku
Konwencja dotyczy dziecka, które bezpośrednio przed naruszeniem prawa do opieki lub odwiedzin miało zwykły pobyt w państwie konwencyjnym. Przestaje mieć zastosowanie z chwilą ukończenia przez dziecko 16 lat. Samo obywatelstwo rodzica lub dziecka nie zastępuje tych warunków.
Trzeba także ustalić, czy Konwencja obowiązuje w stosunkach między właściwymi państwami i obejmuje dane terytorium. W przypadku przystąpienia państwa znaczenie ma wymagane przyjęcie tego przystąpienia, a nie tylko obecność kraju na ogólnej liście. Polska jest stroną Konwencji od 1 listopada 1992 r., lecz ta data nie oznacza jednakowej daty rozpoczęcia jej stosowania w relacji z każdym innym państwem. Aktualne powiązanie, organy i zastrzeżenia sprawdza się dla konkretnego kierunku wniosku.
Pomoc może obejmować współpracę na rzecz spokojnego korzystania z kontaktów, usuwanie przeszkód, ułatwianie porozumienia oraz wszczęcie lub wsparcie odpowiedniego postępowania. Organ centralny nie przejmuje jednak roli sądu rozstrzygającego spór. Gdy warunki Konwencji oczywiście nie są spełnione lub wniosek jest niewystarczająco uzasadniony, nie ma obowiązku jego przyjęcia; przyczyna powinna zostać przekazana wnioskodawcy lub organowi pośredniczącemu.
Jak przygotować i przekazać wniosek o kontakty?
Osoba zainteresowana może zwrócić się do polskiego organu centralnego — Ministra Sprawiedliwości — albo bezpośrednio do odpowiedniego organu centralnego państwa, w którym przebywa dziecko. Warto skorzystać z opublikowanego przez Ministerstwo wzoru dotyczącego kontaktów, a nie ograniczyć się do zmiany tytułu formularza żądającego powrotu dziecka. Opublikowana instrukcja przewiduje, że formularz interaktywny po przesłaniu online trzeba także wydrukować, podpisać i wysłać z wymaganymi załącznikami. Przed wysyłką należy sprawdzić bieżącą instrukcję i adres odbiorcy.
Przygotuj informacje, które pozwolą zrozumieć, z jakiego prawa do kontaktów chcesz skorzystać i jaka przeszkoda wymaga pomocy:
- dane dziecka, jego datę urodzenia, miejsce zwykłego pobytu i dostępne informacje o obecnym pobycie;
- dane osób, których sprawa dotyczy, oraz podstawę Twojego uprawnienia do kontaktów;
- opis dotychczasowych kontaktów, przeszkód i podjętych prób ich rozwiązania;
- istniejące orzeczenia, ugody i inne istotne dokumenty, jeżeli zostały wydane lub zawarte, oraz konkretne żądanie pomocy.
Art. 21 nie uzależnia każdego wniosku od wcześniejszego posiadania zagranicznego orzeczenia. Nie zwalnia to z wykazania, czego dotyczy prawo do kontaktów i dlaczego potrzebna jest konwencyjna pomoc. Organ może wymagać pisemnego upoważnienia do działania w Twoim imieniu lub wyznaczenia przedstawiciela.
Wniosek i dokumenty przekazuje się w języku oryginalnym, z tłumaczeniem na język urzędowy lub jeden z języków urzędowych państwa wezwanego. Jeżeli jest to trudne do wykonania, Konwencja przewiduje tłumaczenie na francuski lub angielski, z uwzględnieniem dopuszczalnych zastrzeżeń państwa. Nie można więc zakładać, że wszędzie wystarczy język polski albo dowolnie wybrany angielski. W ramach Konwencji nie wymaga się legalizacji ani podobnej formalności.
Obsługa wniosku a koszty prawnika i tłumaczeń
Konwencyjna zasada niepobierania opłat przez organy centralne i inne służby publiczne w związku z wnioskiem nie oznacza bezwarunkowo bezpłatnego adwokata i całego postępowania w każdym państwie. Art. 26 dopuszcza zastrzeżenia dotyczące kosztów zastępstwa prawnego i postępowania sądowego. Polska złożyła zastrzeżenie odnoszące się do kosztów postępowania sądowego poza zakresem własnego systemu pomocy prawnej. W państwie, do którego kierujesz sprawę, trzeba odrębnie sprawdzić zastrzeżenia i warunki pomocy. Art. 25 zapewnia uprawnionym do niej osobom traktowanie na takich samych warunkach jak osobom miejscowym, a nie automatyczne jej przyznanie.
W polskim postępowaniu przed Ministrem osoba mająca miejsce zamieszkania lub pobytu w Polsce może ubiegać się o zwolnienie od kosztów tłumaczenia wniosku i odpowiednich dokumentów. Osoba fizyczna musi wykazać, że nie może ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie jest rozstrzygane osobno. Przy odmowie Minister wzywa do przedłożenia tłumaczenia w ciągu czterech tygodni od doręczenia wezwania; brak tłumaczenia w terminie skutkuje nienadaniem biegu wnioskowi. Także wezwanie do usunięcia braków formalnych przewiduje termin czterech tygodni od doręczenia. Nie są to terminy, w których zagraniczny sąd ma rozstrzygnąć kontakty.
Kiedy potrzebna jest inna droga?
Jeżeli celem jest odzyskanie dziecka po bezprawnym wywiezieniu lub zatrzymaniu, trzeba ocenić odrębny wniosek o powrót dziecka w trybie konwencji haskiej. Wykonanie istniejącego tytułu, uzyskanie szczególnego ustalenia warunków u rodzica i przekazanie informacji dla sądu również nie są tym samym żądaniem co pomoc organizacyjna z art. 21. Właściwy cel wniosku pozwala uniknąć oczekiwania od organu centralnego czynności, których sam nie może wykonać.
Jeśli potrzebujesz oceny właściwej drogi i przygotowania wniosku dotyczącego kontaktów, przedstaw kraj pobytu dziecka, jego wiek, dotychczasowe ustalenia i napotkane przeszkody. Informacje o pomocy kancelarii znajdziesz na stronie kontaktów z dzieckiem we Wrocławiu.
Źródła: konwencja haska z 1980 r. — właściwe art. 4–8, 21, 23–30, 38–40 i 42–43; HCCH — status i relacje między państwami; polskie zastrzeżenie kosztowe; ustawa o czynnościach organu centralnego — właściwe art. 3–6, 9 i 14.
