Kto odpowiada za przedmiot wyrzucony lub spadający z pomieszczenia?

Za szkodę spowodowaną wyrzuceniem, wylaniem lub spadnięciem przedmiotu z pomieszczenia art. 433 Kodeksu cywilnego co do zasady obciąża osobę, która to pomieszczenie zajmuje. Nie wystarczy zatem wskazać właściciela całego budynku. Trzeba ustalić źródło przedmiotu, rzeczywistą osobę zajmującą pomieszczenie oraz związek zdarzenia ze szkodą.

Najpierw ustal, co i skąd spadło

Ruchoma rzecz wypadająca z pomieszczenia wymaga innej oceny niż element, który oderwał się od konstrukcji obiektu. Ten drugi przypadek może należeć do odpowiedzialności za oderwanie części budowli. Sam zapis „przedmiot spadł z budynku” nie pozwala jeszcze wybrać właściwego przepisu i pozwanego.

Znaczenie ma też sposób wydostania się substancji. Uchwała siedmiu sędziów SN z 19 lutego 2013 r., III CZP 63/12 — publiczna reprodukcja tekstu wyklucza stosowanie art. 433 do zalania lokalu niżej wodą przenikającą z lokalu na wyższej kondygnacji. Nie można więc traktować tego przepisu jako uniwersalnej odpowiedzi na każde zalanie mieszkania.

Zajmujący pomieszczenie nie zawsze jest jego właścicielem

Istotne jest faktyczne zajmowanie pomieszczenia i możliwość odnoszenia do tej osoby szczególnej odpowiedzialności z art. 433. Własność, najem i rzeczywiste korzystanie mogą wskazywać różne osoby. Nazwisko z księgi wieczystej lub tabliczki przy wejściu nie zastępuje ustalenia sytuacji z chwili zdarzenia.

Przykład hipotetyczny: doniczka wypada z pomieszczenia zajmowanego przez najemcę. Samo ustalenie właściciela budynku nie wystarcza do obciążenia go art. 433; najpierw trzeba wyjaśnić, kto zajmował to konkretne pomieszczenie i skąd wydostał się przedmiot.

Jakie okoliczności mogą zwolnić z odpowiedzialności

Art. 433 KC wymienia siłę wyższą oraz wyłączną winę poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą zajmujący nie odpowiada i której działaniu nie mógł zapobiec. To konkretne przesłanki. Samo stwierdzenie „nie rzuciłem tego osobiście” albo „nie wiedziałem, że przedmiot upadnie” nie wyczerpuje tego testu.

Jeśli powołujesz działanie osoby trzeciej, trzeba zbadać także relację z tą osobą i możliwość zapobieżenia jej działaniu. Przy zachowaniu poszkodowanego należy odróżnić wyłączną przyczynę zwalniającą od przyczynienia z art. 362, które może wpłynąć na zakres odszkodowania, ale nie jest tym samym mechanizmem.

Co zachować po zdarzeniu

• Zdjęcia przedmiotu i miejsca, z którego mógł się wydostać, wraz z informacjami pozwalającymi określić pomieszczenie.
• Dane świadków i dostępny materiał pokazujący tor upadku lub wylania.
• Informacje o osobie zajmującej pomieszczenie w danym czasie.
• Dowody uszkodzenia rzeczy albo urazu i wydatków pozostających w związku ze zdarzeniem.

Nie trzeba zakładać, że każdy element tej listy występuje w każdej sprawie. Ważne, by materiał odpowiadał na pytania o źródło zdarzenia, adresata i rzeczywistą stratę. Analiza odpowiedzialności odszkodowawczej może pomóc odróżnić art. 433 od odpowiedzialności za budowlę lub od zasad właściwych dla zalania.