Przejdź do treści 
Przy wyniku bliskim granicy ustawowej warto sprawdzić nie tylko wydruk z alkomatu, lecz także dokumenty konkretnego urządzenia i znaczenie podanych w nich wartości. Nie istnieje jedna liczba, którą można bez sprawdzenia odjąć od każdego pomiaru. Błąd wskazania, niepewność oraz dopuszczalny błąd urządzenia nie oznaczają tego samego.
Najpierw wynik, jednostka i właściwa granica
W badaniu powietrza wynik w mg/l oznacza tę samą jednostkę objętości co mg/dm³. Nie jest jednak wynikiem w promilach alkoholu we krwi. Art. 115 § 16 k.k. określa nietrzeźwość przez przekroczenie 0,25 mg w 1 dm³ wydychanego powietrza albo stan prowadzący do przekroczenia tej wartości. Samo 0,25 nie jest liczbą większą od 0,25. Granice stanu po użyciu wskazuje art. 46 ustawy o wychowaniu w trzeźwości.
Trzeba ustalić, czy oceniany zapis pochodzi z ilościowego pomiaru, jak został przedstawiony i czego dotyczy. Nie wolno przy tym zapomnieć o kolejnych wynikach i czasie jazdy. Odtwarzanie stanu z innej godziny opisuje osobno materiał o późniejszym badaniu a stężeniu w chwili prowadzenia.
Co rzeczywiście można odczytać ze świadectwa
Komunikat Głównego Urzędu Miar z 2008 r. wyjaśnia różnicę między legalizacją i wzorcowaniem oraz sposób prezentacji wyników wzorcowania. Jest to historyczne wyjaśnienie metrologiczne. Bieżąca odpowiedź GUM dotycząca analizatorów wydechu nadal wskazuje, że nie są one objęte obowiązkiem prawnej kontroli metrologicznej. Dlatego pytanie wyłącznie o „ważną legalizację” może pomijać właściwy dokument: świadectwo wzorcowania.
| Element | Pytanie do dokumentu |
|---|---|
| Model i numer fabryczny | Czy dokument dotyczy dokładnie badanego analizatora? |
| Data i zakres wzorcowania | Jakie punkty pomiarowe sprawdzono i jak odnoszą się do badanego zakresu? |
| Błąd wskazania | Jaki ma znak i do którego wskazania został określony? |
| Niepewność i warunki jej wyznaczenia | Co obejmuje podany przedział, dla jakich warunków i poziomu prawdopodobieństwa? |
GUM przedstawia przykład wskazania 0,25 mg/l, błędu 0,00 i niepewności rozszerzonej 0,02, z przedziałem 0,23–0,27 mg/l. To ilustracja danych z przykładowego świadectwa. Nie dowodzi, że identyczną niepewność miał alkomat użyty w konkretnej kontroli. Przy błędzie różnym od zera trzeba uwzględnić również jego znak; samo dodanie i odjęcie niepewności od wydruku może być nieprawidłowe.
Dlaczego świadectwo nie kończy oceny pomiaru
Zalecenia Instytutu Ekspertyz Sądowych, opublikowane w AMSiK w 2023 r., w pkt 20–31 odróżniają warunki laboratoryjnego wzorcowania od rzeczywistego badania człowieka. Wskazują także na znaczenie instrukcji urządzenia, czasu i objętości wydechu oraz identyfikacji analizatora. Są to zalecenia naukowe, które pomagają postawić pytania o wiarygodność oznaczenia.
Wymieniana w zaleceniach możliwość błędu do ±0,03 mg/dm³ przy niższych stężeniach nie jest nakazem odejmowania 0,03 od każdego wyniku. Trzeba ustalić, do czego odnosi się dana wartość i czy jej zastosowanie do konkretnego badania jest uzasadnione. Nie należy też sumować różnych wartości dotyczących błędu i niepewności bez wyjaśnienia, czy nie opisują częściowo tego samego zjawiska.
Niepewność trzeba uwzględniać również przy badaniu krwi, na co wskazuje pkt 111 tych zaleceń. Do wyniku laboratoryjnego nie przenosi się jednak automatycznie parametrów ze świadectwa analizatora wydechu.
Co oznacza przedział obejmujący granicę
Jeżeli rzetelnie ustalony zakres obejmuje wartości po obu stronach progu, powstaje konkretne pytanie dowodowe: czy materiał pozwala przypisać wymagany stan. Nie oznacza to automatycznie ani przyjęcia najwyższej liczby, ani zakończenia sprawy. Znaczenie mają pozostałe wyniki, ich porównywalność, przebieg badania i ewentualna opinia biegłego.
W postępowaniu karnym ocenę wszystkich dowodów oraz niedających się usunąć wątpliwości regulują art. 5 i 7 k.p.k. Wiadomości specjalnych dotyczą art. 193–201. W sprawie o wykroczenie odpowiednie stosowanie tych reguł wynika z art. 8 i 42 k.p.w. Wniosek powinien zatem wskazywać konkretną niejasność: brak właściwego świadectwa, niezgodny numer urządzenia, niewyjaśniony znak błędu albo nieuzasadnione przeniesienie danych laboratoryjnych na badanie.
Do oceny wyniku przy granicy potrzebne są pełne dokumenty, a nie samo zdjęcie jednej liczby. Zakres analizy materiału i przygotowania obrony przedstawia strona pomocy w sprawach jazdy po alkoholu.
