Sąd odmówił klauzuli wykonalności ugodzie mediacyjnej o zapłatę: jak ocenić i zaskarżyć postanowienie?

Jeżeli sąd pierwszej instancji odmówił klauzuli wykonalności pieniężnej ugodzie mediacyjnej, ocenę zacznij od sentencji i uzasadnienia. Ustal, czy odmowa dotyczy całości, czy tylko konkretnej części obowiązku. Od takiego postanowienia przysługuje zażalenie, ale jego uzasadnienie i żądanie muszą odpowiadać rzeczywistej przyczynie odmowy.

Ten tekst dotyczy sądowego rozstrzygnięcia o klauzuli w zwykłym sporze o zapłatę. Odmowa zatwierdzenia ugody niepodlegającej egzekucji, orzeczenie referendarza oraz postępowania szczególne wymagają osobnego dobrania środka. Nie wystarczy odczytać słowo „odmowa” z nagłówka.

Co dokładnie zakwestionował sąd?

Sąd zatwierdza ugodę podlegającą egzekucji przez nadanie klauzuli. Art. 183¹⁴ § 3 KPC przewiduje odmowę w całości lub części, gdy ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, zmierza do obejścia prawa, jest niezrozumiała albo zawiera sprzeczności. Porównaj wskazany problem z konkretnym postanowieniem ugody, zamiast ograniczać argument do tego, że obie strony ją podpisały.

Osobnego sprawdzenia wymaga gotowość obowiązku do wykonania. Art. 786 KPC reguluje sytuację, gdy wykonanie tytułu zależy od zdarzenia, które powinien udowodnić wierzyciel, i określa formę dowodu. W sprawie XXIII Gz 1501/17 SO w Warszawie utrzymał częściową odmowę dotyczącą niewymagalnych rat według konkretnego harmonogramu. Nie wynika z tego, że każda data przyszłej raty zawsze oznacza identyczne zdarzenie i ten sam brak dokumentu. Trzeba przeczytać treść warunku oraz powód podany w Twoim postanowieniu.

Gdzie kieruje się zażalenie?

Podstawę zaskarżenia stanowi art. 795 § 1 KPC. Zasadą art. 767⁴ § 1¹ jest rozpoznanie zażalenia przez sąd, który wydał postanowienie, w składzie trzech sędziów. Właściwości nie ustala się wyłącznie z ogólnej reguły zażalenia do sądu wyższego rzędu. Uchwała III CZP 22/20 wyjaśnia tę konstrukcję na tle klauzuli aktu notarialnego. Obecnie trzeba uwzględnić także ustawowe wyjątki i przekazanie sprawy przewidziane w art. 767⁴ § 1²–1⁴ oraz sytuację niemożności utworzenia składu.

Zażalenie wnosi się przez sąd, który wydał zaskarżony akt. Zwróć uwagę na pouczenie i rzeczywiste oznaczenie sądu rozpoznającego środek. Nie utożsamiaj użytego w art. 795 § 2¹ określenia „sąd drugiej instancji” z uniwersalnym nakazem skierowania każdej takiej sprawy do sądu wyższego rzędu.

Termin licz z właściwego zdarzenia

Termin zażalenia jest tygodniowy. Dla wierzyciela szczególny art. 795 § 2 wiąże jego początek przy odmowie z ogłoszeniem postanowienia, a gdy go nie ogłoszono — z doręczeniem. Jednocześnie zaskarżalne postanowienie wydane niejawnie sąd co do zasady uzasadnia i doręcza z uzasadnieniem z urzędu na podstawie art. 766¹ § 1, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie składaj zatem automatycznie dodatkowego wniosku i nie płać za uzasadnienie tylko dlatego, że taki schemat pamiętasz z innej sprawy. Porównaj formę wydania, otrzymane dokumenty i pouczenie; przy ogłoszeniu na posiedzeniu jawnym znaczenie mają reguły żądania uzasadnienia.

Jakiego rozstrzygnięcia można żądać?

Wskaż zaskarżony punkt, kwotę lub obowiązek, zarzuty i konkretne żądanie oraz ich uzasadnienie. Jeżeli sąd odczytał ugodę inaczej, pokaż odpowiedni fragment i wyjaśnij błąd. Jeśli brakuje dowodu zdarzenia, sama ponowna deklaracja, że dług istnieje, nie zastępuje właściwego dokumentu. Przy tytule niebędącym orzeczeniem sądu lub referendarza art. 795 § 2¹ przewiduje, po uwzględnieniu zażalenia wierzyciela i stwierdzeniu podstaw klauzuli, uchylenie odmowy i przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania. Nie obiecuj więc sobie, że każde zasadne zażalenie zakończy się natychmiastowym wydaniem tytułu przez skład odwoławczy.

Opłata od zażalenia w przedmiocie klauzuli wynosi co do zasady 50 zł według art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych. To odrębna czynność od pierwotnego wniosku o zatwierdzenie ugody mediacyjnej i przewidzianego dla niego zwolnienia. Indywidualne zwolnienie od kosztów wymaga osobnej oceny.

Sprawdź datę pierwotnego wniosku

Zmiany mediacyjne ustawy z 5 sierpnia 2025 r. mają własne daty wejścia i regułę dla wcześniejszych nierozpoznanych wniosków o zatwierdzenie. Art. 14 ust. 5 nakazuje dla nich stosować przepisy dotychczasowe. Na 24 października 2026 r. nie obowiązuje jeszcze ogólny katalog obowiązkowego wnoszenia wskazanych pism przez profesjonalnych pełnomocników z art. 125¹ § 2 KPC, odroczony do 1 marca 2027 r. Przejściowa możliwość korzystania z portalu obejmuje tylko ustawowo wskazane pisma, a nie każdą wiadomość kierowaną do sądu.

Przygotuj pełną ugodę i protokół mediatora, pierwotny wniosek, odmowę, uzasadnienie, pouczenie i dowody doręczenia oraz dokumenty dotyczące warunku wykonania. Organizację podpisów opisuje poradnik o finalizacji ugody mediacyjnej na odległość; rodzaje i skutki ugód — poradnik o ugodzie sądowej i pozasądowej. Żadne z tych zagadnień nie zastępuje oceny już wydanej odmowy.

Przed omówieniem pomocy w sprawie cywilnej przekaż dokumenty z datami otrzymania. Pozwoli to ustalić właściwy zakres zaskarżenia i realne żądanie, zamiast ponownie składać ten sam wniosek bez odniesienia do przyczyny odmowy.

Źródła

• Kodeks postępowania cywilnego — właściwe przepisy, urzędowy tekst ujednolicony
• SO w Warszawie, XXIII Gz 1501/17, 14 grudnia 2017 r. — postanowienie z uzasadnieniem
• SN, III CZP 22/20, 26 lutego 2021 r. — opublikowane orzeczenie z uzasadnieniem
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — właściwe opłaty
• Ustawa z 5 sierpnia 2025 r., Dz.U. poz. 1172 — zmiany KPC i przepisy przejściowe