Ogłoszono upadłość małżonka: co z majątkiem wspólnym i żądaniem jego podziału

Ogłoszenie upadłości jednego małżonka zmienia sposób rozliczenia wspólnego majątku. Z tym dniem powstaje rozdzielność, a jeżeli wcześniej trwała wspólność majątkowa, wspólny majątek wchodzi do masy upadłości. Art. 124 Prawa upadłościowego wyłącza jego zwykły podział. Małżonek powinien zatem ustalić swoje prawa w postępowaniu upadłościowym, zamiast zakładać, że wyłączy połowę domu zwykłym wnioskiem podziałowym.

Wspólny składnik i osobisty majątek to różne kwestie

Najpierw trzeba określić, co rzeczywiście było majątkiem wspólnym. Osobisty majątek małżonka, wobec którego nie ogłoszono upadłości, nie staje się automatycznie wspólny tylko z powodu małżeństwa. Znaczenie mają dokumenty nabycia, źródła finansowania, dotychczasowy ustrój i właściwe daty.

Jeżeli stosuje się art. 124 ust. 1, małżonek upadłego może dochodzić należności z tytułu swojego udziału w majątku wspólnym przez zgłoszenie wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Nie jest to gwarancja otrzymania pełnej kwoty ani prawo do swobodnego wybrania konkretnej rzeczy z masy. Przygotowanie zgłoszenia wierzytelności jest dalszym, odrębnym etapem wymagającym ustalenia podstawy i dokumentów należności.

Przedmioty potrzebne wyłącznie do pracy małżonka

Art. 124 ust. 5 przewiduje wyjątek dla przedmiotów służących wyłącznie małżonkowi upadłego do prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, choćby były wspólne. Wyjątek nie obejmuje jednak przedmiotów nabytych do majątku wspólnego w ciągu dwóch lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Trzeba wykazać zarówno funkcję przedmiotu, jak i datę nabycia; sama etykieta „firmowy” nie wystarcza.

To nie jest również dowolne przeniesienie własności po ogłoszeniu upadłości. Przepis określa skład masy według ustawowych warunków. Zachowaj faktury, dokumenty nabycia i materiał pokazujący wyłączne zawodowe wykorzystanie.

Czy wcześniejsza rozdzielność ochroniła majątek?

Nie wystarczy odnaleźć dawną intercyzę albo wyrok. Art. 125–126 przewidują szczególne testy skuteczności wobec masy. Kluczową datą odniesienia jest w nich złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a nie samo późniejsze ogłoszenie.

• Rozdzielność ustanowiona przez sąd: jeżeli nastąpiła w ciągu roku przed złożeniem wniosku upadłościowego, jest bezskuteczna wobec masy, chyba że pozew o rozdzielność złożono co najmniej dwa lata przed tym wnioskiem.
• Rozwód, separacja albo ubezwłasnowolnienie: art. 125 ust. 3 nakazuje odpowiednio stosować regułę ust. 1, z uwzględnieniem wcześniejszego pozwu lub wniosku w danej sprawie.
• Umowa majątkowa: rozdzielność jest skuteczna wobec masy tylko wtedy, gdy umowę zawarto co najmniej dwa lata przed wnioskiem upadłościowym. Regułę stosuje się odpowiednio do umownego ograniczenia wspólności.

Po ogłoszeniu upadłości nie można ustanowić rozdzielności z datą wcześniejszą niż ogłoszenie, aby tą drogą zmienić wynik. Bezskuteczność wobec masy nie oznacza przy tym unieważnienia samego rozwodu ani wszystkich skutków umowy pomiędzy małżonkami.

Odrębna możliwość obrony przy art. 125 ust. 3

W sytuacji objętej tym ustępem małżonek lub były małżonek może w drodze powództwa albo zarzutu żądać uznania rozdzielności za skuteczną wobec masy, jeżeli w chwili jej powstania nie wiedział o podstawie ogłoszenia upadłości, a powstanie rozdzielności nie pokrzywdziło wierzycieli. Warunki trzeba ocenić łącznie. Powództwo wnosi się do sądu upadłościowego; ustawa przewiduje także możliwość zabezpieczenia. Nie należy automatycznie przenosić tej szczególnej obrony na każdy przypadek umownej rozdzielności.

Chronologia przed wyborem działania

Zestaw datę złożenia wniosku upadłościowego, ogłoszenia upadłości, wniesienia wcześniejszych spraw rodzinnych, powstania rozdzielności i nabycia spornych rzeczy. Dołącz dokumenty ustroju i sygnatury. W dawnych postępowaniach trzeba sprawdzić właściwą wersję prawa i przepisy przejściowe.

Do oceny majątku małżeńskiego po ogłoszeniu upadłości potrzebny jest taki zestaw dat i tytułów. Pozwala odróżnić spór o skład masy, należność z udziału oraz skuteczność wcześniejszej rozdzielności — każdy wymaga właściwego działania.

Podstawy

Prawo upadłościowe — art. 61–62 i 124–126; KRO — art. 31 i 53.