Osadzony małżonek w rozwodzie: kiedy sąd może nakazać udział wyłącznie zdalny

Pobyt jednego z małżonków w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nie oznacza sam przez się zawieszenia sprawy rozwodowej. Trzeba natomiast zorganizować doręczenia i udział tej osoby tak, aby mogła wykonywać swoje prawa procesowe. Przepisy przewidują również możliwość zarządzenia udziału wyłącznie zdalnego.

Nie jest to zwykła sytuacja strony, która woli połączyć się z domu. Szczególne rozwiązanie obejmuje miejsce udziału osadzonego, obecne tam osoby oraz wyjątek od standardowego zgłoszenia zamiaru zdalnego uczestnictwa.

Co może zarządzić przewodniczący

Art. 151 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala przewodniczącemu zarządzić, że osoba pozbawiona wolności uczestniczy w czynnościach procesowych wyłącznie w ramach posiedzenia zdalnego. Nie oznacza to, że sama strona wybiera dowolne urządzenie lub sposób połączenia z jednostki.

W sprawie rozwodowej trzeba jednocześnie uwzględnić szczególne reguły zamkniętej rozprawy. Art. 154 ogranicza stosowanie przepisów o posiedzeniu zdalnym przy drzwiach zamkniętych, a art. 427 dopuszcza pod określonymi warunkami przeprowadzenie dowodu na odległość. Sąd powinien zorganizować właściwą czynność z uwzględnieniem obu regulacji. Przepis dotyczący osadzonego nie stanowi podstawy do obiecywania całego rozwodu przez dowolne połączenie z jednostki.

Kto uczestniczy w miejscu osadzenia

W przewidzianej w art. 151 § 4 sytuacji w miejscu przebywania osoby pozbawionej wolności uczestniczy przedstawiciel administracji zakładu karnego lub aresztu śledczego, pełnomocnik, jeżeli został ustanowiony, oraz tłumacz, jeżeli został powołany. Warto wcześniej ustalić z sądem i jednostką organizację ich udziału, zamiast zakładać, że pełnomocnik powinien automatycznie znajdować się w dowolnym innym miejscu.

Jeżeli potrzebny jest tłumacz albo istnieje przeszkoda w porozumiewaniu się lub korzystaniu z dokumentów, należy zgłosić ją konkretnie i z odpowiednim wyprzedzeniem. Sam fakt ustanowienia pełnomocnika nie oznacza rezygnacji z osobistego udziału małżonka w dowodzie z przesłuchania stron. W postępowaniu rozwodowym sąd zarządza ten dowód, a możliwości jego przeprowadzenia ocenia według właściwych przepisów.

Jakie dane przekazać do akt

Przydatne jest krótkie zawiadomienie identyfikujące stronę, sygnaturę i aktualną jednostkę, w której przebywa. Jeżeli miejsce osadzenia się zmieniło, sąd powinien otrzymać aktualne informacje. Pozwala to odróżnić problem organizacyjny od nieusprawiedliwionego braku kontaktu lub błędnego adresu.

• Podaj pełne oznaczenie zakładu karnego albo aresztu śledczego.
• Załącz otrzymane wezwanie i wskaż termin oraz rodzaj planowanej czynności.
• Wyjaśnij, czy ustanowiono pełnomocnika i czy potrzebny jest tłumacz.
• Wskaż znane przeszkody dotyczące połączenia, dostępu do akt lub przygotowania stanowiska.
• Poproś o sprecyzowanie organizacji udziału, jeżeli treść pisma sądu pozostawia wątpliwości.

Doręczenie i zgłoszenie udziału to różne sprawy

Zgodnie z art. 137 § 2 pisma osobom pozbawionym wolności doręcza się przez zarząd odpowiedniego zakładu. Ten kanał doręczania nie jest równoznaczny z automatycznym przeprowadzeniem przesłuchania. Z kolei przewidziany w art. 151 § 5 obowiązek zgłoszenia zamiaru zdalnego udziału nie dotyczy osoby pozbawionej wolności. Wyjątek nie usuwa potrzeby przekazania sądowi aktualnych danych o jej sytuacji.

Brak sprawnego połączenia lub prawidłowo zorganizowanego udziału wymaga reakcji sądu. Nie daje z góry pewności konwoju, odroczenia ani rozpoznania sprawy bez wysłuchania osadzonego. Pisma i rzeczywiste możliwości uczestnictwa można ocenić w ramach pomocy prawnej w postępowaniu rozwodowym, ustalając konkretny problem wymagający zawiadomienia lub wniosku.