Przejdź do treści 
Autentyczny podpis i nieprawdziwa treść nie przesądzają jeszcze poświadczenia nieprawdy z art. 271 KK. Trzeba ustalić uprawnienie wystawcy, charakter dokumentu, prawne znaczenie stwierdzanego faktu i umyślność. To inny test niż samo podrobienie lub przerobienie dokumentu.
Kto był uprawniony do poświadczenia?
Art. 271 obejmuje funkcjonariusza publicznego lub inną osobę uprawnioną do wystawienia dokumentu. Nie oznacza to każdego, kto może podpisać umowę lub sporządzić prywatne oświadczenie. W wyroku V KK 112/12 Sąd Najwyższy podkreślił publicznoprawny charakter takiego uprawnienia oraz odróżnił go od ogólnego uczestniczenia w obrocie.
Następnie trzeba wskazać konkretną poświadczaną okoliczność mającą znaczenie prawne. Nie wystarczy etykieta „nieprawdziwy dokument”. Znaczenie mają funkcja dokumentu i to, czy wystawca poświadcza określony fakt w ramach właściwego uprawnienia, czy strony składają własne oświadczenia o stosunku między nimi.
Ocenia się także umyślność według art. 8 i 9 KK. Niedokładność, spór co do faktu albo samo późniejsze zakwestionowanie treści nie zastępują ustalenia zamiaru poświadczenia nieprawdy. Materiał trzeba powiązać z wiedzą konkretnej osoby w czasie działania.
Art. 271 rozróżnia wypadek mniejszej wagi oraz działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Nie należy więc przypisywać każdemu nieprawdziwemu zapisowi tej samej postaci czynu tylko dlatego, że dokument został wykorzystany w sprawie finansowej.
Wystawienie, podstępne uzyskanie i użycie to różne role
Art. 272 dotyczy wyłudzenia poświadczenia nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza lub innej upoważnionej osoby. Trzeba rozdzielić działanie osoby uzyskującej dokument od własnego świadomego poświadczenia przez wystawcę. Samo stwierdzenie, że ktoś przedłożył nieprawidłowe dane, wymaga jeszcze odniesienia do ustawowego sposobu działania.
Art. 273 obejmuje użycie dokumentu określonego w art. 271 lub 272. Także tutaj znaczenie ma umyślność i właściwy rodzaj dokumentu. Nie każdy świadomie nieprawdziwy prywatny dokument staje się z tego powodu dokumentem z art. 271, a następnie automatycznie podstawą art. 273.
Wyrok SN z 27 czerwca 2012 r., V KK 112/12, pokazuje wagę tej granicy. Sąd wykluczył zastosowanie art. 271 do opisanych prywatnych dokumentów i rozdzielił tę ocenę od innych podstaw, w tym dotyczących uzyskania finansowania. Rozstrzygnięcie obejmowało częściowe uniewinnienie i przekazanie pozostałego zakresu do ponownego rozpoznania. Nie dowodzi ono ogólnej bezkarności każdej nieprawdziwej prywatnej dokumentacji.
Co powinno wynikać z materiałów?
- Kto sporządził dokument i jaka szczególna podstawa miała upoważniać go do poświadczenia.
- Jaki konkretny fakt został stwierdzony i dlaczego ma znaczenie prawne.
- Która wersja dokumentu była użyta, przez kogo, kiedy i w jakim celu.
- Jakie informacje wystawca lub użytkownik rzeczywiście posiadał.
Przy pracy z materiałem rozróżnij oryginał, kopię i zmianę treści. Zagadnienie korzystania z odpisu poświadczonego przez adwokata ma odrębny cel; organizacja dokumentów nie zastępuje ustalenia prawdziwości ich treści. Użycie cudzego dokumentu tożsamości opisuje z kolei osobny test art. 275 KK.
Przed omówieniem pomocy w sprawie dokumentu i odpowiedzialności karnej przekaż pełny dokument, jego znane wersje i treść zarzutu. Ocena powinna rozpocząć się od właściwego rodzaju dokumentu i roli osoby, a nie od potocznego określenia wszystkiego jako fałszerstwa.
