Rodzice kończą zarząd majątkiem dziecka: kiedy oddać majątek i złożyć rachunek

Po ustaniu zarządu rodzice mają obowiązek wydać dziecku lub jego przedstawicielowi ustawowemu majątek, którym zarządzali. Art. 105 KRO przewiduje również rachunek z zarządu, jeżeli właściwa osoba zażąda go przed upływem roku od ustania zarządu. Wydanie majątku i przedstawienie rachunku są odrębnymi obowiązkami; roczny termin nie jest przyzwoleniem na zatrzymanie majątku przez kolejny rok.

Ustal datę i zakres końca zarządu

Typową sytuacją jest uzyskanie przez dziecko pełnoletniości, ale zarząd rodziców może skończyć się również z innych przyczyn wynikających ze statusu rodziców lub orzeczenia sądu. Nie należy zatem automatycznie liczyć wszystkich terminów od 18. urodzin. Sprawdź dokument, który zmienił uprawnienia, jego zakres oraz moment, od którego wywołuje skutki.

Trzeba też ustalić, jakimi składnikami rodzice rzeczywiście zarządzali. Własność dziecka nie oznacza, że każdy składnik pozostawał w ich zarządzie. KRO przewiduje wyjątki, między innymi dotyczące zarobku i przedmiotów oddanych do swobodnego użytku oraz odpowiednich zastrzeżeń w darowiźnie lub testamencie. Jeżeli zmiana dotyczyła tylko oznaczonego zakresu majątku, dokumenty muszą pozwalać ten zakres wyodrębnić.

Co należy przekazać?

Punktem wyjścia jest aktualny stan majątku objętego kończącym się zarządem: rzeczy, środki, prawa oraz dokumenty pozwalające ustalić ich stan i dalsze wykonywanie. Użyteczny jest wykaz z datą przekazania i wskazaniem braków lub spornych pozycji. Nie wystarczy ogólne zapewnienie, że „wszystko było wydawane na dziecko”, jeśli istnieją nadal konkretne składniki podlegające wydaniu.

Adresatem jest dziecko albo jego właściwy przedstawiciel ustawowy. Po uzyskaniu przez dziecko pełnej zdolności nie zastępuje się go drugim rodzicem tylko dlatego, że z nim mieszka. Jeżeli dziecko nadal wymaga reprezentacji, należy wykazać aktualny tytuł osoby odbierającej majątek. Samo bycie krewnym nie tworzy takiego uprawnienia.

Rachunku trzeba zażądać przed upływem roku

Art. 105 wiąże obowiązek złożenia rachunku z żądaniem dziecka lub jego przedstawiciela zgłoszonym przed upływem roku od ustania zarządu. Dlatego zapisz osobno datę końca zarządu, treść żądania i dowód jego zgłoszenia. Nie odkładaj działania do chwili, w której uda się zgromadzić wszystkie dawne rachunki lub zakończyć rodzinne rozmowy.

Rachunek ma pozwolić odtworzyć zarząd objęty tym obowiązkiem, a nie tylko powtórzyć obecny stan rzeczy. W praktyce należy powiązać początkowe składniki, istotne czynności, dokumenty rozporządzeń i pozostały majątek. Wykaz różnic pomaga ustalić, czego brakuje do oceny. Nie należy jednak przedstawiać rocznego terminu z art. 105 jako ogólnego terminu przedawnienia każdego możliwego roszczenia dziecka wobec rodzica.

Ustawa wyłącza pobrane dochody

Rachunek przewidziany w art. 105 nie dotyczy dochodów z majątku pobranych w czasie wykonywania władzy rodzicielskiej. Trzeba zatem odróżnić sam składnik majątkowy od jego dochodów i nie żądać na tej podstawie automatycznie rozliczenia każdej dawnej kwoty. Art. 103 określa przy tym zasady przeznaczenia czystego dochodu, a art. 101 wymaga należytej staranności zarządu.

Ustawowe wyłączenie z rachunku nie oznacza ogólnej zgody na dowolne zużywanie środków dziecka. Odrębne zarzuty dotyczące naruszenia obowiązków i dalszych roszczeń trzeba ocenić na własnych podstawach. Nie każda kwota wydana podczas wychowywania dziecka staje się z tej przyczyny osobistym długiem rodzica.

Nakaz sporządzenia inwentarza w trakcie rodzicielskiego zarządu jest innym mechanizmem. Również końcowy rachunek opiekuna prawnego ma odrębne zasady. Nie należy mieszać ich terminów z obowiązkiem rodziców z art. 105.

Do analizy końca zarządu majątkiem dziecka przygotuj podstawę jego ustania, wykaz składników, dokumenty ważniejszych czynności i dotychczasowe żądanie rachunku. Pozwala to ustalić właściwego odbiorcę, zakres obowiązku i potrzebne dalsze działanie.

Podstawy: KRO, art. 92, 94, 101–105, 109 i 172; KC, art. 10–11.