Przejdź do treści 
Małżonkowie, którzy nie mają wspólnych małoletnich dzieci i zgodnie chcą separacji, mogą skorzystać ze szczególnego postępowania nieprocesowego. Nie składają wtedy pozwu jednego przeciwko drugiemu. Sąd nadal bada ustawowe przesłanki separacji, a zgodne stanowisko musi utrzymać się w toku sprawy. Sam podpis pod wspólnym pismem nie zapewnia jej zakończenia zgodnie z pierwotnym planem.
Kiedy dostępny jest ten tryb
Art. 61¹ § 3 KRO wymaga braku wspólnych małoletnich dzieci. Posiadanie wspólnego pełnoletniego dziecka nie wyłącza z tego powodu zgodnego wniosku. Jeżeli jest wspólne dziecko małoletnie, ten szczególny tryb nie jest dostępny nawet przy zgodzie co do opieki i kosztów utrzymania.
Potrzebny jest zupełny rozkład pożycia. Sąd nie orzeka separacji tylko dlatego, że małżonkowie uznali ją za wygodne rozwiązanie organizacyjne. Bada też przeszkody z art. 61¹ § 2 KRO, w tym sprzeczność orzeczenia z zasadami współżycia społecznego. Przy zgodnym żądaniu nie orzeka o winie rozkładu; następują skutki takie, jak gdyby żadne z małżonków nie ponosiło winy.
Sąd okręgowy i szczególna kolejność właściwości
Wniosek rozpoznaje sąd okręgowy. Art. 567¹ KPC nakazuje w pierwszej kolejności sprawdzić wspólne miejsce zamieszkania małżonków, a przy jego braku miejsce ich wspólnego pobytu. Dopiero gdy nie ma żadnej z tych podstaw, wniosek zgłasza się w sądzie właściwym dla jednego z małżonków według art. 508 § 1–3 KPC. Nie należy bez sprawdzenia kopiować właściwości opisanej dla pozwu rozwodowego.
We wniosku trzeba wyraźnie opisać wspólne żądanie, sytuację rodzinną oraz okoliczności rozkładu pożycia. Przygotuj odpis aktu małżeństwa, dane pozwalające ocenić właściwość i informacje o dzieciach. Jeżeli potrzebne są dodatkowe rozstrzygnięcia związane z sytuacją małżonków, należy je ustalić przed złożeniem pisma. Zgodność co do samej separacji nie rozstrzyga automatycznie wszystkich kwestii finansowych.
Rozprawa i aktualne stanowisko obojga
Postanowienie o separacji zapada po rozprawie. W toku postępowania sąd nakłania małżonków do pojednania; jeżeli do niego nie dochodzi, a odroczenie nie byłoby celowe, przystępuje do rozpoznania sprawy. Nie ma podstaw do obiecywania separacji bez rozprawy albo zakończenia na pierwszym terminie.
| Zmiana sytuacji | Skutek dla zgodnego trybu |
|---|---|
| Jedno z małżonków cofa wniosek. | Postępowanie umarza się. |
| Jedno w inny sposób wyraża brak zgody na separację. | Również następuje umorzenie; nie jest potrzebna zgoda drugiego na zakończenie tego trybu. |
| Jedno z małżonków umiera. | Postępowanie umarza się. |
Te reguły wynikają z art. 567² KPC. Brak wspólnego stanowiska nie zmienia samoczynnie wniosku w sporny pozew o separację lub rozwód. Jeżeli nadal potrzebne jest rozstrzygnięcie sądu mimo sprzeciwu, trzeba osobno ocenić właściwe żądanie i tryb.
Opłata i dalszy status
Opłata od zgodnego wniosku o separację wynosi 100 zł na podstawie art. 37 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Nie należy zastępować jej opłatą 600 zł przewidzianą dla pozwu o rozwód lub separację. Inne koszty postępowania lub pomocy prawnej wymagają odrębnego ustalenia.
Separacja nie pozwala zawrzeć nowego małżeństwa. Szersze konsekwencje przedstawia porównanie skutków separacji i rozwodu. Jeżeli po orzeczeniu małżonkowie odbudują wspólne życie, potrzebne jest odrębne sądowe zniesienie separacji. Przed przygotowaniem wniosku w sprawie małżeńskiej warto więc ustalić zarówno aktualną zgodę, jak i rzeczywisty cel postępowania.
Podstawy: KRO, art. 61¹, 61³ i 61⁴, KPC, art. 508 i 567¹–567³ oraz ustawa o kosztach sądowych, art. 26 i 37.
