Przejdź do treści 
Skarga z art. 539a–539f KPK dotyczy wyroku sądu odwoławczego, który uchylił wyrok pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Przysługuje stronom do Sądu Najwyższego, w całości albo w części. Nie jest kolejną apelacją ani kasacją od każdego niekorzystnego prawomocnego rozstrzygnięcia.
Co może być podstawą tej szczególnej skargi?
Art. 539a § 3 dopuszcza skargę wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 albo uchybień określonych w art. 439 § 1. Nie wystarczy więc powtórzyć całego sporu o wiarygodność świadków i oczekiwać, że SN przeprowadzi trzecią ocenę wszystkich dowodów.
| Problem wymagający oceny | Właściwy punkt odniesienia |
|---|---|
| Dlaczego sprawa miała wrócić do pierwszej instancji? | Art. 437 § 2 ogranicza uchylenie i przekazanie do wypadków z art. 439 § 1, art. 454 lub konieczności przeprowadzenia przewodu na nowo w całości. |
| Czy wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza? | Trzeba wskazać konkretny punkt art. 439 § 1 i odpowiadające mu fakty, a nie ogólne hasło nieważności. |
| Czy strona chce tylko innego ustalenia winy? | Sama odmienna ocena materiału nie zastępuje ustawowej podstawy skargi z art. 539a § 3. |
Dwa etapy terminowe trzeba rozdzielić
Skargę wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Nie należy przenosić tu trzydziestodniowego terminu właściwego dla kasacji strony. Art. 539b § 1 odsyła odpowiednio do drugiego i trzeciego zdania art. 524 § 1: wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem składa się w sądzie, który je wydał, w terminie zawitym 7 dni od ogłoszenia, a gdy ustawa przewiduje doręczenie — od doręczenia orzeczenia.
Zachowaj potwierdzenia ogłoszenia lub doręczenia, otrzymane pouczenie i dokument z uzasadnieniem. Samo poznanie wyniku z telefonu albo informacja, że sprawa „wróci do rejonu”, nie pozwalają bezpiecznie ustalić właściwego początku terminu.
Kto sporządza skargę i gdzie się ją wnosi?
Przez odesłanie z art. 539f stosuje się art. 526. Trzeba wskazać, na czym polega zarzucane uchybienie. Skarga niepochodząca od prokuratora, Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich albo Rzecznika Praw Dziecka powinna być sporządzona i podpisana przez adwokata, radcę prawnego albo radcę Prokuratorii Generalnej RP. Zwykłe podpisanie przez stronę własnego pisma nazwanego skargą nie zastępuje tego wymagania.
Skargę kieruje się do Sądu Najwyższego za pośrednictwem sądu odwoławczego. Dołącza się odpowiednią liczbę odpisów dla pozostałych stron. Po doręczeniu im odpisu mogą one wnieść pisemną odpowiedź w ciągu 7 dni; po upływie tego terminu prezes sądu niezwłocznie przesyła akta SN. Jest to termin odpowiedzi innej strony, a nie dodatkowy czas dla autora skargi.
Opłata nie jest wynagrodzeniem za sporządzenie pisma
Art. 539f odsyła do art. 527 § 1–4 i rozporządzenia wydanego na podstawie § 5. Opłata wynosi 450 zł w sprawie sądu rejonowego albo 750 zł, gdy w pierwszej instancji wyrok wydał sąd okręgowy. Zasadą jest dołączenie dowodu jej uiszczenia; obowiązek ten nie dotyczy prokuratora.
Osoba pozbawiona wolności nie uiszcza opłaty przy wniesieniu, ale art. 527 § 2 przewiduje jej zasądzenie przy pozostawieniu skargi bez rozpoznania albo jej oddaleniu. Ustawa osobno traktuje żołnierza odbywającego zasadniczą służbę wojskową. Art. 623 pozwala ubiegać się o zwolnienie od wyłożenia kosztów po wykazaniu, że byłoby to zbyt uciążliwe ze względu na sytuację rodzinną, majątek i dochody. Art. 527 § 4 przewiduje zwrot uiszczonej opłaty przy uwzględnieniu choćby częściowym albo cofnięciu środka. Opłaty sądowej nie należy utożsamiać z uzgodnionym wynagrodzeniem profesjonalnego prawnika.
Wstrzymanie wykonania nie oznacza automatycznego zwolnienia z aresztu
Wniesienie skargi powoduje wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku na podstawie art. 539b § 2. To szczególna reguła tego środka, której nie należy mylić z ogólną prośbą o wstrzymanie wykonania prawomocnej kary.
Nie wynika z niej automatyczne uchylenie każdego środka zapobiegawczego. Po przekazaniu sprawy SN orzeka w razie potrzeby w jego przedmiocie. Na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania przysługuje zażalenie do równorzędnego składu SN według art. 539d.
Co może rozstrzygnąć Sąd Najwyższy?
SN rozpoznaje skargę na posiedzeniu bez udziału stron. Może postanowieniem ją oddalić albo wyrokiem uchylić zaskarżony wyrok w całości lub części i przekazać sprawę właściwemu sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Uwzględnienie skargi nie jest więc automatycznym uniewinnieniem ani poleceniem ponownego rozpoznania sprawy przez pierwszą instancję.
Odrębnej kontroli podlegają dopuszczalność i wymagania formalne. Art. 539f nakazuje odpowiednie stosowanie między innymi art. 530 § 2–3 i art. 531. Pismo oparte na niewłaściwej podstawie lub niespełniające wymagań nie uzyskuje merytorycznego rozpoznania tylko dlatego, że nazwano je skargą.
Co przekazać do oceny przed upływem terminu?
- Pełną sentencję i uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego.
- Dokumenty pozwalające ustalić ogłoszenie, doręczenie i dotychczasowy wniosek o uzasadnienie.
- Wyrok pierwszej instancji i wskazane w uzasadnieniu przyczyny uchylenia.
- Konkretną kwestionowaną podstawę przekazania sprawy, zamiast samej listy niekorzystnych dowodów.
- Informacje o roli procesowej, środkach zapobiegawczych oraz ewentualnym wniosku dotyczącym opłaty.
Jeżeli otrzymane rozstrzygnięcie ma inny charakter, trzeba najpierw dobrać właściwy środek. Kasacja w sprawie karnej i wznowienie postępowania mają odrębne podstawy oraz zadania. Nie stają się skargą z art. 539a tylko przez zmianę tytułu pisma.
W ramach pomocy w ocenie skargi na uchylenie wyroku karnego można sprawdzić rodzaj rozstrzygnięcia, termin i rzeczywistą podstawę zarzutu. Przekaż dokumenty możliwie szybko; umówienie rozmowy nie zatrzymuje biegu terminu ani nie gwarantuje przyjęcia lub uwzględnienia skargi.
Źródła
Kodeks postępowania karnego — art. 539a–539f oraz właściwe odesłania proceduralne; rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2003 r. w sprawie wysokości opłaty od kasacji
