Przejdź do treści 
W pierwszej instancji sprawę rozwodową rozpoznaje co do zasady jeden sędzia i dwóch ławników. Nie oznacza to jednak, że każde postanowienie podpisane przez jednego sędziego jest wadliwe. Odpowiedź zależy od rodzaju czynności, instancji oraz przepisów obowiązujących w chwili jej dokonania.
Najpierw sprawdź, jaką czynność wykonano
Art. 47 § 2 pkt 2 lit. a KPC obejmuje sprawy o rozwód zasadą udziału ławników w pierwszej instancji. Osobne reguły odnoszą się do postanowień wydawanych poza rozprawą i zarządzeń. Sam podpis jednego sędziego pod postanowieniem dotyczącym toku sprawy nie dowodzi więc, że późniejszy wyrok wydano w sprzecznym z ustawą składzie.
| Sprawdzana sytuacja | Punkt wyjścia do oceny |
|---|---|
| Rozpoznanie rozwodu w pierwszej instancji | Jeden sędzia i dwóch ławników; trzeba sprawdzić ewentualny szczególny wyjątek. |
| Postanowienie poza rozprawą | Odrębna reguła jednoosobowego składu z art. 47 § 3 KPC. |
| Rozpoznanie w drugiej instancji | Szczególny art. 446¹ KPC przewiduje jednego sędziego. |
Art. 47 § 4 KPC pozwala prezesowi sądu zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter. Brak ławników nie wystarcza zatem do zarzutu, jeżeli sprawa została prawidłowo skierowana do takiego szczególnego składu.
Druga instancja ma własną podstawę
Nie przenoś zasady „sędzia i dwóch ławników” na sąd apelacyjny. W sprawach objętych odpowiednim działem KPC art. 446¹ ustanawia jednoosobowy skład drugiej instancji. Weryfikacja wymaga odczytania podstawy właściwej dla tej sprawy, a nie porównania liczby osób na obu salach.
Znaczenie ma również data. Przepis wprowadzający art. 446¹ oraz reguły przejściowe ustawy z 7 lipca 2023 r. trzeba odnosić do konkretnej czynności. Art. 32 tej ustawy zachowuje określone skutki wcześniejszych czynności, a przy już zamkniętej rozprawie przewiduje kontynuację w dotychczasowym składzie. Nie można dzisiejszym brzmieniem przepisu automatycznie oceniać wszystkich dawnych rozpraw.
Kiedy różnica może oznaczać nieważność?
Art. 379 pkt 4 KPC dotyczy między innymi składu sprzecznego z przepisami prawa. W granicach zaskarżenia sąd drugiej instancji bierze nieważność pod uwagę z urzędu. Jeżeli ją stwierdzi, art. 386 § 2 określa następstwa, obejmujące uchylenie wyroku, zniesienie postępowania w dotkniętym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
To wymaga ustalenia rzeczywistego naruszenia. Samo przypuszczenie o braku ławnika, fotografia sali albo inne nazwisko na wcześniejszym zarządzeniu nie zastępują protokołu i dokumentów składu. Ocena ustawowej liczby osób jest też inną kwestią niż wniosek o wyłączenie konkretnego sędziego.
Przygotuj dokumenty, zanim sformułujesz zarzut
Zbierz wyrok, protokół właściwej rozprawy, daty czynności i dokument wskazujący szczególną podstawę składu, jeżeli taki wydano. Oznacz, czy wątpliwość dotyczy wyroku, rozprawy czy postanowienia poza nią. Jeżeli przygotowujesz apelację od wyroku rozwodowego, zachowaj jej terminy niezależnie od czasu potrzebnego na wyjaśnienie składu.
Przy analizie sprawy rozwodowej we Wrocławiu można powiązać konkretny zapis w aktach z właściwym przepisem i datą. Dopiero takie porównanie pozwala ocenić, czy istnieje podstawa zarzutu.
Źródła
- KPC, art. 47, 378–379, 386 i 446¹.
- Ustawa z 7 lipca 2023 r., Dz.U. poz. 1860, art. 1 pkt 22, 32 i 40 — wprowadzenie przepisu i właściwe zasady przejściowe.
