Przejdź do treści 
Testament wojskowy jest szczególną formą ostatniej woli, dostępną tylko w czasie mobilizacji lub wojny albo przebywania w niewoli oraz dla osób wskazanych w przepisach. Sam zawód żołnierza, pobyt w jednostce czy wyjazd służbowy nie wystarczają. Trzeba łącznie sprawdzić okoliczności, status osoby i sposób złożenia oświadczenia.
Najpierw okoliczności i osoba, dopiero forma
Art. 954 KC odsyła do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 30 stycznia 1965 r. Jego § 1 ogranicza czas, w którym można skorzystać z testamentu wojskowego. § 2 wymienia żołnierzy Sił Zbrojnych pełniących czynną służbę, pracowników cywilnych zatrudnionych w Siłach Zbrojnych oraz określone osoby cywilne im towarzyszące. W tej ostatniej grupie wskazano m.in. personel organizacji pomagających wojskowej służbie zdrowia, osoby wykonujące czynności duszpasterskie oraz służby pomocnicze i osoby wykonujące świadczenia osobiste.
Dalsze osoby cywilne mogą korzystać z tej formy w warunkach § 2 ust. 2: na obszarze pod wyłącznym zarządem organów wojskowych albo na wskazanej jednostce pływającej Marynarki Wojennej lub wojskowym statku powietrznym. To dodatkowe przesłanki dotyczące miejsca; nie znoszą warunku z § 1. Testament podróżny na polskim statku ma odrębne zasady, opisane w tekście o art. 953 KC.
Warianty podstawowe mają różne wymagania
| Wariant z § 3 ust. 1 | Co trzeba odtworzyć |
|---|---|
| Oświadczenie sędziemu wojskowemu | Protokół z miejscem i datą, odczytanie i wzmianka; podpisy spadkodawcy i sędziego albo wyjaśnienie braku podpisu spadkodawcy. |
| Dwaj jednocześnie obecni świadkowie | Jeden spisuje wolę z miejscem i datą, następnie podpisują spadkodawca i obaj świadkowie. |
| Spadkodawca nie może się podpisać | Trzej jednocześnie obecni świadkowie; spisanie z miejscem, datą i przyczyną braku podpisu, odczytanie i wzmianka oraz podpisy wszystkich trzech. |
§ 3 ust. 2 przewiduje jeszcze wyjątkową możliwość oświadczenia wobec dwóch świadków, choćby niejednocześnie obecnych. Wymaga obawy rychłej śmierci wskutek ran lub choroby albo szczególnych okoliczności uniemożliwiających lub bardzo utrudniających formy podstawowe. Stwierdzenie treści następuje według art. 952 § 2–3 KC. Nie należy mieszać tych wymagań z warunkami zwykłego testamentu ustnego: sporządzenie oświadczenia i późniejsze wykazanie jego treści to osobne zagadnienia.
Dokument może wymagać także późniejszej chronologii
Okoliczności pozwalające na testament wojskowy nie wyłączają form z art. 949–953 KC. Pozostają też wymagania osobistego sporządzenia, zdolności testatora i dopuszczalności świadków. Nie można więc oceniać ważności tylko po liczbie podpisów.
Art. 955 KC przewiduje utratę mocy testamentu szczególnego po sześciu miesiącach od ustania okoliczności uzasadniających niezachowanie zwykłej formy, chyba że spadkodawca wcześniej zmarł. Bieg zawiesza się przez okres niemożności sporządzenia testamentu zwykłego. Nie jest to prosta ważność przez sześć miesięcy od podpisania dokumentu.
Do analizy dokumentu w sprawie spadkowej przygotuj oryginał, dane uczestniczących osób, informacje o ich statusie, miejscu i przebiegu czynności oraz daty istotnych zdarzeń. Pozwoli to oddzielić rzeczywisty wariant ustawowy od rodzinnego opisu „testamentu wojskowego”. Podstawy: rozporządzenie, § 1–5 oraz KC, art. 944–945 i 952–958.
