Pomoc tłumacza w sprawie karnej — jakie dokumenty i czynności obejmuje?

Podejrzany lub oskarżony, który nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, ma prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza na zasadach art. 72 KPK. Trzeba ustalić konkretną czynność, dokument i potrzebę obrony. Nie jest to ani automatyczny przekład całych akt na dowolne życzenie, ani prawo do opłacenia każdej prywatnej rozmowy przez państwo.

Znaczenie ma rzeczywiste rozumienie, a nie sam paszport

Art. 72 odwołuje się do wystarczającego stopnia znajomości polskiego. Samo obywatelstwo nie rozstrzyga więc sprawy. Trzeba wyjaśnić, czego osoba nie rozumie w konkretnej czynności i jak wpływa to na korzystanie z obrony. Umiejętność krótkiej codziennej rozmowy nie wyjaśnia jeszcze rozumienia zarzutu lub rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 71 § 3 ogólne określenie „oskarżony” obejmuje również podejrzanego.

Kiedy wzywa się tłumacza?

Sytuacja	Zakres z art. 72
Czynność z udziałem oskarżonego niewładającego wystarczająco polskim	Tłumacza należy wezwać do tej czynności.
Porozumienie oskarżonego z obrońcą	Na wniosek oskarżonego lub obrońcy tłumacza wzywa się w związku z czynnością, do udziału w której oskarżony jest uprawniony.

Druga reguła wymaga więc wskazania związku z właściwą czynnością. Nie należy utożsamiać jej z nieograniczonym finansowaniem wszystkich prywatnych konsultacji, niezależnie od ich celu i etapu sprawy.

Jakie dokumenty doręcza się z tłumaczeniem?

Art. 72 § 3 wymienia postanowienie o przedstawieniu, uzupełnieniu lub zmianie zarzutów, akt oskarżenia oraz orzeczenie podlegające zaskarżeniu lub kończące postępowanie. Oskarżonemu spełniającemu warunek z § 1 doręcza się je wraz z tłumaczeniem. Nie jest to przepis nakazujący w każdej sprawie pisemnie przełożyć każdy dokument znajdujący się w aktach.

Wyjątek jest wąski: za zgodą oskarżonego można poprzestać na ogłoszeniu przetłumaczonego orzeczenia kończącego postępowanie, jeżeli nie podlega ono zaskarżeniu. Nie wystarcza więc dowolna ustna informacja po polsku, a zgody nie należy zakładać bez ustalenia jej rzeczywistej treści.

Co dodatkowo wynika z art. 204 KPK?

Tłumacza należy wezwać, gdy potrzebne jest przesłuchanie osoby niewładającej polskim. Przepis obejmuje także osobę głuchą lub niemą, jeżeli nie wystarcza porozumiewanie się pismem. Art. 204 § 2 dotyczy również potrzeby przełożenia pisma z języka obcego na polski lub odwrotnie albo zapoznania strony z treścią przeprowadzanego dowodu. Do tłumacza stosuje się odpowiednio przepisy o biegłych.

To podstawy wymagające odniesienia do konkretnego materiału i czynności. Nie można wyprowadzać z nich bezwarunkowego prawa do zamówienia dowolnej usługi tłumaczeniowej na rachunek organu.

Pomoc tłumacza i pomoc obrońcy to różne uprawnienia

Art. 619 § 3 przewiduje ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów tłumacza w zakresie koniecznym do zapewnienia oskarżonemu prawa do obrony. Nie oznacza to automatycznej refundacji każdej prywatnie zamówionej usługi. Prawo do tłumacza nie rozstrzyga też samo w sobie wniosku o obrońcę z urzędu.

Odrębne zadanie ma organizacja prywatnej konsultacji online z udziałem tłumacza, w tym uzgodnienie ról i poufności. Nie zastępuje ona ustalenia, jaka pomoc należy się w konkretnej czynności karnej.

Jak konkretnie zgłosić potrzebę pomocy?

• Podaj język oraz to, jakiego dokumentu lub czynności nie możesz wystarczająco zrozumieć.
• Wskaż termin, organ i sygnaturę sprawy, a także swoją rolę procesową.
• Przy potrzebie rozmowy z obrońcą wyjaśnij związek z czynnością, do której udziału jesteś uprawniony.
• Oddziel potrzebę udziału tłumacza ustnie od potrzeby doręczenia wskazanego dokumentu z przekładem.
• Zachowaj otrzymane dokumenty, tłumaczenia oraz informację o dotychczasowym zgłoszeniu problemu.

Problem rozumienia warto zgłosić od razu organowi i obrońcy. Art. 148 pozwala żądać dokładnego odnotowania tego, co dotyczy praw lub interesów uczestnika. Pisemny wniosek powinien spełniać właściwe wymagania art. 119; ogólne zdanie „proszę o tłumaczenie wszystkiego” nie wyjaśnia, co jest potrzebne i dlaczego.

Dlaczego trzeba sprawdzić faktyczny zakres tłumaczenia?

Sama obecność tłumacza przy jednej czynności nie dowodzi, że wykonano każdy późniejszy obowiązek. Ustal, który dokument doręczono, z jakim przekładem, co przetłumaczono ustnie i czy skorzystano z ustawowego wyjątku. Nie zakładaj też, że samo złożenie ogólnej prośby zmieni wszystkie terminy procesowe; znaczenie ma konkretna czynność, doręczenie i właściwa podstawa reakcji.

W ramach pomocy w sprawie karnej wymagającej udziału tłumacza można uporządkować zakres uprawnienia oraz potrzebę kontaktu z obrońcą i przekładu określonych dokumentów. Przekaż pełne otrzymane pisma i informacje o terminach. Organizacja rozmowy nie zastępuje czynności organu ani nie gwarantuje określonej decyzji.

Źródła

Kodeks postępowania karnego — art. 71–72, 119, 148, 204 i 619