Przejdź do treści 
Osoba, która nie prowadziła samochodu, może odpowiadać za dopuszczenie innej osoby do jazdy po alkoholu. Nie wynika to jednak automatycznie z własności pojazdu. Trzeba ustalić konkretne zachowanie, rolę tej osoby, stan kierowcy, miejsce oraz właściwą podstawę odpowiedzialności. Inny jest test wykroczenia z art. 96, a inny przestępstwa wymagającego szczególnego obowiązku z art. 179.
Najpierw ustal, co miało stanowić dopuszczenie do jazdy
Art. 96 § 1 pkt 3 Kodeksu wykroczeń dotyczy właściciela, posiadacza, użytkownika lub prowadzącego pojazd, który na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu dopuszcza do prowadzenia osobę znajdującą się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka.
Potrzebne jest więc powiązanie danej osoby z konkretnym dopuszczeniem do prowadzenia. Wpis w dowodzie rejestracyjnym nie wyjaśnia sam, kto miał kluczyki, kto faktycznie decydował o udostępnieniu pojazdu, kiedy to nastąpiło i w jakich okolicznościach. Nie można również pominąć ustawowo określonego obszaru.
Dwa reżimy nie różnią się wyłącznie wysokością wyniku badania
| Podstawa oceny | Co trzeba powiązać z osobą nieprowadzącą |
|---|---|
| Art. 96 § 1 pkt 3 Kodeksu wykroczeń | Status wymieniony w przepisie, konkretne dopuszczenie do prowadzenia, stan kierowcy i właściwy obszar. |
| Art. 96 § 2 Kodeksu wykroczeń | Rzeczywistą rolę dyspozytora lub osoby, do której obowiązków należą jego czynności, a gdy takiej osoby nie wyznaczono — kierownika jednostki dysponującej pojazdem, w granicach tego przepisu. |
| Art. 179 Kodeksu karnego w części dotyczącej dopuszczenia osoby do prowadzenia | Szczególny obowiązek oraz dopuszczenie osoby nietrzeźwej, będącej pod wpływem środka odurzającego lub niemającej wymaganych uprawnień na wskazanym w przepisie obszarze. |
Art. 179 Kodeksu karnego nie pozwala pominąć słów „wbrew szczególnemu obowiązkowi”. Trzeba wskazać, z czego konkretny obowiązek wynikał i na kim ciążył. Nie zastępuje tego samo określenie stanowiska ani fakt bycia właścicielem auta.
Również stwierdzenie nietrzeźwości kierowcy nie dowodzi samo przez się wszystkich przesłanek odpowiedzialności innej osoby. Konieczna jest ocena właściwego zachowania i obowiązku, zamiast automatycznej zamiany każdego zarzutu w art. 179 na podstawie samego wyniku badania.
Wiedza i możliwość przewidzenia nie są tym samym
Przy wykroczeniu należy uwzględnić art. 5–7 Kodeksu wykroczeń. Ustawa rozróżnia zamiar od nieumyślności, w której znaczenie ma niezachowanie wymaganej ostrożności oraz to, co dana osoba przewidywała albo mogła przewidzieć. Błąd co do okoliczności stanowiącej znamię czynu ma znaczenie dla odpowiedzialności umyślnej; nie jest jednak ogólnym zapewnieniem, że każda deklaracja niewiedzy zamyka sprawę.
Art. 179 jest występkiem, dla którego nie przewidziano w tym przepisie nieumyślnej postaci. Ocena wymaga zatem zastosowania reguł umyślności z art. 8–9 Kodeksu karnego. Nie należy przenosić do niego bez wyjaśnienia samej możliwości przewidzenia, wystarczającej w określonych warunkach dla nieumyślności.
W praktyce trzeba zestawić stan kierowcy z tym, co osoba dopuszczająca wiedziała lub mogła ustalić w danym czasie, oraz z regułami właściwymi dla zarzucanego czynu. Znaczenie mogą mieć rozmowy, zachowanie kierowcy, wspólne przebywanie przed jazdą, sposób przekazania pojazdu i rzeczywista możliwość decydowania o nim. Żadna z tych okoliczności, wyrwana z kontekstu, nie zastępuje całego testu.
Jakie fakty i dokumenty uporządkować?
- Kto miał faktycznie decydować o udostępnieniu auta i co zrobił albo czego zaniechał.
- Kiedy oraz w jakich okolicznościach kierowca otrzymał dostęp do pojazdu, a kiedy rozpoczął jazdę.
- Jak ustalono stan kierowcy i jaka wiedza o nim mogła być przypisana osobie nieprowadzącej w odpowiednim czasie.
- Gdzie miała nastąpić jazda i czy odpowiada to obszarowi wskazanemu we właściwym przepisie.
- Jakie dokumenty, zasady organizacyjne lub inne podstawy mają potwierdzać konkretny szczególny obowiązek, jeżeli zarzut oparto na art. 179.
- Jak relacje świadków, wiadomości, nagrania i dokumenty pojazdu odnoszą się do tych ustaleń.
Nie jest to instrukcja odpowiedzialności pracowniczej dyspozytora. Chodzi o ustalenie znamion konkretnego czynu karnego albo wykroczeniowego i materiału, który ma je wykazywać.
Nie tylko „zwykła pożyczka auta” — różne reżimy kary
Aktualny art. 96 § 1 przewiduje karę ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1000 zł; § 2 odsyła do tej samej kary w określonym tam zakresie. Art. 179 przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do dwóch lat. Wybór podstawy prawnej nie jest więc wyłącznie kwestią innej nazwy tego samego zarzutu.
Przy dawnym zdarzeniu trzeba sprawdzić ustawę właściwą dla jego daty. Sankcję art. 96 zmieniła ustawa z 4 grudnia 2025 r., Dz.U. poz. 1872, w tym zakresie od 29 stycznia 2026 r. Nie należy przenosić dzisiejszego brzmienia automatycznie na wcześniejsze zachowanie bez oceny reguł prawa w czasie.
Dopuszczenie innej osoby do jazdy trzeba też odróżnić od niewskazania użytkownika na żądanie organu z art. 96 § 3. To inne zachowanie i inny obowiązek. Sam zarzut dotyczący właściciela nie dowodzi ani tego, że prowadził on samochód, ani tego, że dopuścił konkretną osobę do prowadzenia po alkoholu.
Jeżeli sprawa alkoholowa obejmuje zarzut wobec osoby nieprowadzącej, zakres pomocy w analizie jej roli i obowiązków przedstawia strona jazda po alkoholu.
