Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej w innym państwie UE: kiedy potrzebna jest wcześniejsza zgoda?

Jeżeli sąd lub właściwy organ planuje umieszczenie dziecka w pieczy w innym państwie członkowskim objętym rozporządzeniem 2019/1111, zasadą jest uzyskanie wcześniej zgody właściwego organu państwa przyjmującego. Zgody kandydatów lub prywatne uzgodnienia rodziny nie zastępują tej procedury. Trzeba jednak sprawdzić ustawowe wyjątki oraz właściwy reżim państw i dat.

Chodzi o umieszczenie przez organ

Art. 82 dotyczy planowanego umieszczenia dziecka w innym państwie, a nie każdej podróży osoby opiekującej się dzieckiem. Odrębne mogą być pytania o wyjazd rodzica z własnym dzieckiem, czasowe sprawowanie istniejącej pieczy poza Polską lub uznanie już wydanego zagranicznego środka ochrony. Nie należy używać tych trybów zamiennie.

Najpierw oznacz państwo kierujące wystąpienie, państwo przyjmujące, organ prowadzący sprawę, planowaną rodzinę lub placówkę i czas umieszczenia. Ustal zakres stosowania rozporządzenia, w tym wyłączenie Danii i regułę postępowań wszczętych nie wcześniej niż 1 sierpnia 2022 r. Dla starszego lub innego terytorialnie przypadku trzeba dobrać odpowiednie przepisy, zamiast automatycznie używać art. 82.

Wyjątek dotyczący rodzica i możliwych kategorii krewnych

Art. 82 ust. 1 nie stosuje się, jeżeli dziecko ma zostać umieszczone u jednego z rodziców. Państwo przyjmujące może ponadto postanowić, że jego zgoda nie jest potrzebna przy umieszczeniu na jego terytorium u określonych kategorii bliskich krewnych, o których poinformowano Komisję.

Dlatego pokrewieństwo samo w sobie nie daje uniwersalnego zwolnienia. Przed powołaniem się na wyjątek dotyczący na przykład dziadków trzeba sprawdzić aktualną informację właściwego państwa i jej dokładny zakres. Wyłączenie potrzeby tej konkretnej zgody nie oznacza też automatycznie spełnienia wszystkich pozostałych warunków opieki nad dzieckiem.

Co powinno przejść między organami?

Organ centralny państwa kierującego przekazuje wystąpienie organowi centralnemu państwa przyjmującego. Art. 82 wymaga sprawozdania o dziecku, powodów proponowanego umieszczenia lub objęcia opieką oraz informacji o rozważanym finansowaniu. Istotne mogą być również przewidywany czas i szczególne potrzeby dziecka. Do wystąpienia i dokumentów dołącza się wymagane tłumaczenie na właściwy lub wyraźnie dopuszczony język.

Przygotowując materiał, rozdziel potwierdzone fakty od planów: kto ma sprawować pieczę, czy zgodził się na jej objęcie, jak zapewnione będą leczenie i nauka, jakie koszty oraz przejazdy przewidziano i co ma nastąpić po zakończeniu okresu umieszczenia. Nie zastępuj tego samym oświadczeniem, że dziecko będzie miało za granicą lepsze warunki.

Umieszczenie wymagające zgody może zostać zarządzone lub zorganizowane przez państwo kierujące dopiero po jej udzieleniu. Orzeczenie w przedmiocie zgody powinno zostać przekazane najpóźniej w ciągu trzech miesięcy od otrzymania wystąpienia, chyba że wyjątkowe okoliczności to uniemożliwiają. Nie jest to termin całego postępowania ani zgoda wynikająca automatycznie z milczenia.

Gdy państwem przyjmującym jest Polska

W sprawie wymagającej polskiej zgody art. 35a ustawy o wspieraniu rodziny oraz art. 579⁴ KPC przewidują udział sądu opiekuńczego i właściwą opinię. Ocenia się dobro dziecka, a ponadto to, czy posiada ono istotne związki z Polską albo polskie obywatelstwo. Jeżeli wskazano konkretną rodzinę lub placówkę, znaczenie mają miejsce przyszłej pieczy i opinia właściwego starosty; przy braku wskazania ustawa określa odrębną ścieżkę warszawską.

Polska procedura obejmuje również informacje o sprowadzeniu dziecka, kosztach i — przy umieszczeniu na czas określony — powrocie. Nie jest to zwykły prywatny wniosek kandydatów, który pozwala ominąć wystąpienie zagranicznego organu. Kwalifikację rodziny i zgodę na transgraniczne umieszczenie trzeba oceniać osobno.

Poza właściwym reżimem unijnym

W odpowiednim układzie państw i dat zastosowanie może mieć art. 33 konwencji haskiej z 1996 r. Przewiduje wcześniejszą konsultację oraz zgodę państwa przyjmującego z uwzględnieniem dobra dziecka. Nie oznacza to, że konwencja obejmuje każde państwo poza Unią; trzeba sprawdzić jej obowiązywanie i relacje z innymi instrumentami. Niedochowanie wymaganej procedury może mieć znaczenie dla uznania środka.

Analiza planowanego umieszczenia dziecka w innym państwie powinna rozpocząć się od tej mapy organów i dokumentów. Skuteczność już istniejącego tytułu omawia osobno materiał o uznaniu zagranicznego orzeczenia o opiece, a międzynarodowe przysposobienie ma odrębne reguły.

Podstawy: art. 1, 39 ust. 1 lit. f, 82, 97 i 100 rozporządzenia 2019/1111; art. 23, 33, 52–53 i 58 konwencji haskiej z 1996 r.; art. 35a ustawy o wspieraniu rodziny oraz art. 579⁴ KPC.