Przejdź do treści 
Pomoc asystenta rodziny może wynikać z przyjętego przez rodzinę wsparcia albo z zarządzenia sądu. Trzeba rozpoznać tę podstawę przed oceną własnych obowiązków. Ustawowa zasada zgody i aktywnego udziału rodziny nie pozwala traktować istniejącego sądowego zobowiązania jako niewiążącej propozycji. Z kolei sama trudność we współpracy nie jest automatyczną podstawą pozbawienia rodzica władzy.
Propozycja wsparcia i zobowiązanie sądu
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przewiduje udzielanie wsparcia za zgodą rodziny i z jej aktywnym udziałem. Gdy ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych otrzyma informację o trudnościach opiekuńczo-wychowawczych, ustawa opisuje wywiad, analizę sytuacji i wniosek pracownika socjalnego o przydzielenie asystenta. W tym trybie warto zapytać o rozpoznany problem, proponowany zakres pomocy i osobę odpowiedzialną za jej organizację.
Odrębną podstawę stanowi art. 109 § 2 pkt 1 KRO. Sąd może zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem albo innych form pracy z rodziną. Może też skierować rodziców do terapii, poradnictwa lub innej stosownej pomocy, wskazując sposób kontroli. Jeśli otrzymałeś takie postanowienie, odczytaj jego sentencję: nie każda rozmowa z pracownikiem oznacza ten sam obowiązek. Różne formy pomocy służą różnym celom.
Plan powinien odpowiadać konkretnej rodzinie
Asystent opracowuje i realizuje plan pracy z rodziną we współpracy z jej członkami i po konsultacji z pracownikiem socjalnym. Plan obejmuje zakres działań, terminy i przewidywane efekty. Jeśli dziecko przebywa w pieczy zastępczej, plan pracy z rodziną powinien być skoordynowany z planem pomocy dziecku. Praca z rodziną odbywa się w jej miejscu zamieszkania lub w miejscu przez nią wskazanym.
Ustal, co oznacza postęp w danej sprawie. Innego działania wymaga organizacja leczenia, innego wykonywanie codziennych obowiązków, a innego poprawa warunków mieszkaniowych. Przydatny zapis wskazuje zadanie, osobę, termin, sposób sprawdzenia i przeszkody wymagające dodatkowego wsparcia. Ogólna deklaracja „będziemy współpracować” nie wyjaśnia, co rodzina ma zrobić w najbliższych tygodniach.
Jakie informacje trafiają do asystenta i sądu?
Asystent ma ustawowe uprawnienia do uzyskiwania dokumentów i informacji niezbędnych do pracy z rodziną. Podmioty realizujące ustawę są zobowiązane do zachowania tajemnicy dotyczącej uzyskanych informacji, a przetwarzanie danych ma być związane z zadaniami ustawy. Nie oznacza to jednak obietnicy, że przebieg pomocy pozostanie bez znaczenia dla sądu.
Do zadań asystenta należą dokumentowanie pracy, okresowa ocena sytuacji rodziny, sporządzana nie rzadziej niż co pół roku, oraz opinia o rodzinie na wniosek sądu. Art. 570¹ § 2 KPC przewiduje, że gdy asystent prowadzi z rodziną pracę ustawową, sąd opiekuńczy zwraca się o odpowiednie informacje do właściwej jednostki. Warto zatem pytać o zapisane zadania i wyjaśniać nieścisłości na bieżąco. Asystent nie staje się przedstawicielem ustawowym dziecka i sam nie rozstrzyga o odebraniu rodzicowi władzy. Jego rola różni się też od stałego nadzoru kuratora sądowego.
Co zrobić, jeśli uzgodnionego działania nie da się wykonać?
Wskaż konkretną przeszkodę: brak miejsca na terapii, kolizję terminu leczenia, problem z dojazdem albo zadanie niedostosowane do zdrowia dziecka. Przedstaw próbę rozwiązania i dokument, jeśli go masz. Nie utożsamiaj obiektywnej trudności z odmową wszelkiej pomocy. Przy zobowiązaniu sądowym samo poinformowanie asystenta nie jest zmianą treści postanowienia; potrzeba innego rozwiązania może wymagać zwrócenia się do sądu.
Sąd ocenia zagrożenie dobra dziecka i dobiera właściwy środek. Pozbawienie władzy ma własne przesłanki z art. 111 KRO, więc nie wynika mechanicznie z jednej nieodbytej rozmowy. Równie niebezpieczne byłoby założenie, że świadome niewykonywanie obowiązującego nakazu nigdy nie wpłynie na ocenę sytuacji. Konsultacja w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej pozwala zestawić postanowienie, plan pomocy i rzeczywiste przeszkody oraz ustalić, jakie stanowisko przedstawić sądowi.
Podstawy: ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, art. 7–8 i 10–17; KRO, art. 97–98, 109 i 111; KPC, art. 570¹ i 577.
