Przejdź do treści 
Gdy między małżonkami lub byłymi małżonkami toczy się proces o własność rzeczy, a następnie wszczęto obejmujący ją podział majątku, trzeba sprawdzić koncentrację z art. 618 KPC. Może ona wymagać przekazania sporu sądowi prowadzącemu podział. Znaczenie ma jednak nie tylko nazwa żądania, lecz także krąg stron oraz to, czy w procesie wydano już wyrok.
Najpierw porównaj przedmiot i strony obu spraw
Art. 618 przewiduje rozstrzyganie w postępowaniu działowym także sporów o własność. W sprawie podziału majątku stosuje się go przez odesłania z art. 567 § 3 i 688 KPC. Chodzi o spór mieszczący się w zakresie tego postępowania między jego właściwymi uczestnikami, a nie o automatyczne przejęcie przez sąd działowy każdego procesu z udziałem jednej z tych osób.
Sprawdź, czy obie sprawy dotyczą tej samej rzeczy lub prawa objętego podziałem i czy rzeczywiście sporna jest przynależność własności. Samo żądanie pieniędzy albo powołanie się na dawny związek małżeński nie rozstrzyga tej kwalifikacji. Treść pozwu i wniosku o podział trzeba porównać, nie poprzestawać na ich tytułach.
Sprawa w toku przed wydaniem wyroku
Z chwilą wszczęcia postępowania działowego odrębne postępowanie w sprawach objętych art. 618 § 1 staje się niedopuszczalne. Sprawy będące już w toku przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi działowemu. Nie jest to jedynie możliwość połączenia spraw dla wygody, zależna od zgodnego życzenia małżonków.
W praktyce potrzebne są sygnatury obu postępowań, dokumenty pokazujące zakres sporu i potwierdzenie wszczęcia podziału. O istnieniu drugiej sprawy należy poinformować sąd i przedstawić podstawę właściwego dalszego postępowania. Sam fakt wysłania pisma z informacją nie zastępuje jeszcze rozstrzygnięcia o przekazaniu.
Jeżeli w procesie wydano już wyrok, działa wyjątek
Art. 618 § 2 odrębnie reguluje sytuację, gdy podział wszczęto dopiero po wydaniu wyroku. Wtedy przekazanie następuje tylko wówczas, gdy sąd drugiej instancji uchyli wyrok i przekaże sprawę do ponownego rozpoznania. Nie można więc przyjąć, że każde późniejsze wszczęcie podziału samo przenosi proces, także na etapie apelacji.
Ważna jest data wydania wyroku, a nie wyłącznie data jego prawomocności. Ustawa przewiduje również, że postępowanie w sprawach, które nie zostały przekazane, sąd umarza z chwilą zakończenia postępowania o zniesienie współwłasności; przy podziale majątku regułę stosuje się odpowiednio. Skutków tych nie należy zastępować pochopnym cofnięciem pozwu, bez oceny etapu i rozstrzygnięć.
Osoba trzecia może zmienić właściwą drogę
W uchwale z 20 maja 2011 r., III CZP 24/11, SN dopuścił odrębne postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z udziałem małżonków i osoby trzeciej mimo wszczętego podziału majątku. Wyjaśnił, że spór z osobą trzecią nie mieści się automatycznie w sporach między uczestnikami objętych koncentracją z art. 618 KPC.
Nie wynika z tego, że samo wymienienie osoby trzeciej w piśmie przesądza o odrębnym procesie. Trzeba ustalić, czy jej prawa rzeczywiście są objęte żądaniem i kogo dotyczy spór o własność. Nie można też pomijać istniejącego prawomocnego postanowienia: możliwość jego zmiany podlega osobnym regułom, w tym art. 523 KPC.
Chronologia potrzebna do dalszego działania
Przygotuj pozew i odpowiedź na niego, wniosek o podział, informacje o wszczęciu obu spraw, wyrok, jeżeli zapadł, oraz wniesione środki zaskarżenia. Zaznacz, która rzecz i jakie prawo są sporne. To pozwala ustalić, czy potrzebne jest przekazanie, czy zachodzi wyjątek po wydaniu wyroku, czy też spór ma pozostać w odrębnej drodze ze względu na osoby trzecie.
Nie należy mylić tego zadania z pytaniem o nowy składnik ujawniony po prawomocnym podziale ani z końcową utratą możliwości dochodzenia niezgłoszonych roszczeń. Jeżeli obie sprawy nadal trwają, ich aktualne dokumenty są punktem wyjścia do ustalenia dalszego postępowania w podziale majątku.
Podstawy prawne
- KPC, art. 126, 567 § 3, 618 i 688.
- SN, III CZP 24/11, 20 maja 2011 r. — uchwała z uzasadnieniem; odrębny spór o uzgodnienie księgi wieczystej z udziałem osoby trzeciej.
