Przejdź do treści 
Do wykonania orzeczenia o kontaktach w innym państwie UE potrzebny jest właściwy, wykonalny tytuł oraz odpowiednie zaświadczenie. Rozporządzenie 2019/1111 znosi osobne stwierdzenie wykonalności, ale nie znosi kompletowania dokumentów ani krajowego postępowania wykonawczego. Trzeba też odróżnić zwykłą drogę, opartą na zaświadczeniu z art. 36, od szczególnej drogi dla niektórych orzeczeń kontaktowych z zaświadczeniem z art. 47.
Uznanie orzeczenia i jego wykonanie nie są tą samą czynnością. Samo powołanie się na zagraniczne rozstrzygnięcie nie oznacza jeszcze uruchomienia środków służących realizacji kontaktu. Dla wykonania istotna jest wykonalność w państwie pochodzenia; nie należy automatycznie utożsamiać jej z prawomocnością. Art. 34 ust. 2 i art. 45 ust. 2 przewidują możliwość nadania orzeczeniu kontaktowemu tymczasowej wykonalności mimo wniesienia środka zaskarżenia.
Najpierw sprawdź, czy rozporządzenie jest właściwą podstawą. Co do zasady obejmuje postępowania wszczęte nie wcześniej niż 1 sierpnia 2022 r. i stosuje się w państwach UE z wyjątkiem Danii. Starsza sprawa lub wykonanie w państwie trzecim wymaga ustalenia innego właściwego reżimu. Historyczna nazwa państwa zamieszczona w formularzu z 2019 r. nie zastępuje sprawdzenia jego dzisiejszego uczestnictwa.
Dobierz zaświadczenie do orzeczenia, a nie do nazwy sporu
W zwykłej drodze przedstawia się odpis orzeczenia spełniający warunki ustalenia jego autentyczności oraz zaświadczenie wydane zgodnie z art. 36. Dla orzeczeń dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, w tym kontaktów, służy formularz z załącznika III. Wskazuje on między innymi przyznane kontakty i zakres ich wykonalności; nie tworzy prawa, którego nie ma w orzeczeniu.
Przy wykonywaniu orzeczenia zarządzającego środek tymczasowy trzeba dodatkowo uwzględnić art. 35 ust. 2. Zaświadczenie ma potwierdzać wykonalność oraz właściwą podstawę jurysdykcyjną wskazaną w tym przepisie. Jeżeli środek zarządzono bez wezwania strony przeciwnej do stawiennictwa, wymagany jest także dowód doręczenia orzeczenia. Nie każdy środek określony jako pilny automatycznie podlega tej samej drodze wykonania za granicą.
Szczególna droga dotyczy orzeczenia przyznającego prawo do osobistej styczności z dzieckiem, dla którego wydano zaświadczenie z art. 47 na formularzu z załącznika V. Nie wystarcza sam fakt, że sprawa dotyczy kontaktów. Muszą być spełnione warunki wydania: możliwość wysłuchania zainteresowanych stron, możliwość wyrażenia poglądów przez dziecko zgodnie z art. 21 oraz odpowiednie wymagania przy orzeczeniu zaocznym — dotyczące doręczenia pisma wszczynającego postępowanie albo jednoznacznej zgody nieobecnej osoby na orzeczenie.
Sam formularz V wskazuje, że przy niespełnieniu wymaganych warunków należy skorzystać z załącznika III. Art. 42 ust. 2 pozostawia możliwość dochodzenia uznania i wykonania według zwykłych przepisów. Nie należy zatem traktować braku zaświadczenia V jako automatycznego końca każdej możliwości wykonania.
| Droga dokumentowa | Co sprawdzić |
|---|---|
| Zwykła: art. 35–36, załącznik III. | Autentyczny odpis, właściwe zaświadczenie i wykonalność konkretnej części orzeczenia; przy środku tymczasowym także szczególne warunki art. 35 ust. 2. |
| Szczególna: art. 42–47, załącznik V. | Orzeczenie przyznające kontakty, wykonalność i spełnienie warunków art. 47. Samo nazwanie zaświadczenia „uprzywilejowanym” nie zastępuje tych wymagań. |
Zaświadczenie uzyskaj w państwie pochodzenia
Odpowiednie zaświadczenie wydaje sąd państwa pochodzenia na wniosek strony. W Polsce art. 795¹¹ᵃ KPC wskazuje sąd, który wydał orzeczenie. Na postanowienie odmawiające wydania zaświadczenia przysługuje zażalenie. Nie należy wysyłać wniosku o jego wydanie do dowolnego sądu w państwie, do którego ma trafić dziecko, ani zastępować sądu organem centralnym tylko dlatego, że sprawa ma element zagraniczny.
Zaświadczenie sporządza się w języku orzeczenia; można wystąpić o wydanie go w innym języku urzędowym instytucji UE. Nie zobowiązuje to jednak sądu do tłumaczenia przetłumaczalnej treści pól tekstu dowolnego. Organ wykonania może w razie konieczności zażądać odpowiedniego tłumaczenia tych pól, a tłumaczenia orzeczenia — jeżeli bez niego nie może kontynuować postępowania. Wymagane tłumaczenie do celów wykonania sporządza osoba uprawniona do tłumaczeń w jednym z państw członkowskich. Język należy sprawdzić dla państwa odbiorcy zgodnie z art. 91; polska informacja krajowa wskazuje język polski dla treści pól zaświadczeń. Nie ma ogólnej zasady, że zawsze trzeba tłumaczyć cały komplet albo że wystarczy dowolny język znany rodzicom.
Komplet kieruje się do organu wykonania
Wniosek o wykonanie trafia do organu właściwego według prawa państwa wykonania. Art. 51–52 odsyła w tym zakresie do jego procedury i urzędowo zgłoszonej właściwości. Jeżeli wykonanie ma nastąpić w Polsce, czynności z art. 52 wykonuje sąd właściwy do wykonania orzeczenia; polska informacja krajowa wskazuje sąd rejonowy dla orzeczeń dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Dla innego państwa należy wybrać jego aktualną informację i właściwy sąd lub urząd w europejskim portalu e-sprawiedliwość. Nie można wyznaczyć jednego organu dla całej UE na podstawie samego obywatelstwa strony.
Przed pierwszym środkiem wykonania osobie, przeciwko której dochodzi się wykonania, doręcza się odpowiednie zaświadczenie. Dołącza się orzeczenie, jeśli nie zostało jej wcześniej doręczone, oraz — w stosownych przypadkach — szczegóły praktycznych warunków z art. 54. W określonej sytuacji doręczenia w innym państwie niż państwo pochodzenia osoba ta może żądać tłumaczenia orzeczenia, a w stosownych przypadkach także treści pól zaświadczenia z art. 47. Chodzi o sytuację, w której nie ma ona tych dokumentów ani w języku, który rozumie, ani we właściwym języku urzędowym miejsca jej zwykłego pobytu — nie sporządzono ich w takim języku i nie udostępniono odpowiedniego tłumaczenia. Do przekazania tłumaczenia żądanego na podstawie art. 55 ust. 2 nie można stosować środków wykonania poza zabezpieczającymi. Wyjątek dotyczy dokumentów już doręczonych z zachowaniem wskazanych wymagań językowych.
Przed złożeniem wniosku porównaj:
- datę wszczęcia sprawy oraz państwa pochodzenia i wykonania;
- pełną sentencję, zakres aktualnej wykonalności i autentyczny odpis;
- rodzaj zaświadczenia oraz zgodność opisanych w nim kontaktów z orzeczeniem;
- potrzebny język, właściwy organ odbiorczy i dotychczasowe doręczenia.
To praktyczna lista sprawdzeń. Ostateczny komplet zależy od wybranej drogi, rodzaju orzeczenia i etapu wykonania; nie należy samodzielnie dopisywać do zaświadczenia nowego harmonogramu.
Zniesienie osobnego stwierdzenia wykonalności nie jest gwarancją, że każdy wniosek doprowadzi do wykonania bez oceny przeszkód. Rozporządzenie przewiduje właściwe podstawy odmowy i zawieszenia. Błąd w wydanym zaświadczeniu, brak praktycznych warunków albo nowe poważne ryzyko dla dziecka to inne problemy niż pierwsze skompletowanie tytułu. Jeżeli celem jest nowy plan spotkań, właściwą granicę wyjaśnia materiał o zmianie ustalonych kontaktów; nie osiąga się jej przez samo wykonanie dotychczasowej sentencji.
Jeżeli potrzebujesz pomocy przy przygotowaniu wykonania kontaktów za granicą, zbierz orzeczenie, posiadane zaświadczenia i informacje o państwie oraz etapie sprawy. Zakres wsparcia przedstawia strona spraw kontaktów z dzieckiem w LexActa. Pozwala to ocenić właściwą drogę dokumentową bez obiecywania wyniku przed sprawdzeniem tytułu.
Źródła: rozporządzenie 2019/1111, w szczególności art. 30, 34–47, 51–55 i 91 oraz załączniki III i V; art. 795¹¹ᵃ i 1153²²ᵇ KPC; polska informacja w europejskim portalu e-sprawiedliwość.
