Przejdź do treści 
Nowe poważne zagrożenie dla dziecka może uzasadniać wyjątkowe zawieszenie wykonywania zagranicznego orzeczenia o kontaktach. Nie oznacza jednak, że rodzic sam unieważnia tytuł albo bezterminowo zmienia harmonogram. Art. 56 ust. 4–6 rozporządzenia 2019/1111 przewiduje reakcję właściwego organu lub sądu państwa wykonania: ochronę przed konkretnym ryzykiem, działania umożliwiające bezpieczne wykonanie, a przy trwałym ryzyku także możliwość odmowy.
Trzeba wykazać, że wykonanie naraziłoby dziecko na poważne ryzyko szkody fizycznej lub psychicznej ze względu na tymczasowe przeszkody powstałe po wydaniu orzeczenia albo inną istotną zmianę okoliczności. Sam konflikt rodziców, niezgoda z rozstrzygnięciem lub nazwanie trudności „zagrożeniem” nie zastępują tego testu. Znaczenie ma to, co konkretnie miałoby się wydarzyć przy wykonaniu i na jakich faktach opiera się ta ocena.
Najpierw wskaż nowe ryzyko i podstawę swojego wniosku
Art. 56 ust. 4 wymienia wniosek osoby, przeciwko której dochodzi się wykonania. Wniosek zainteresowanego dziecka lub innej zainteresowanej strony działającej dla ochrony jego dobra jest możliwy, jeżeli przewiduje to prawo krajowe. Nie należy więc zakładać, że każdy opiekun lub krewny ma automatycznie taką samą możliwość procesową. W piśmie trzeba wyjaśnić również swoją rolę w postępowaniu.
Decyzja należy do właściwego organu lub sądu w państwie, w którym dochodzi się wykonania. Jeżeli zagraniczne orzeczenie jest wykonywane w Polsce, czynności z art. 56 wykonuje sąd właściwy do wykonania orzeczenia — wynika to z art. 1153²²ᵇ KPC. Nie wybiera się sądu tylko według obywatelstwa rodziców ani nie kieruje automatycznie takiego żądania do sądu zagranicznego, który wydał tytuł. W innym państwie właściwość trzeba ustalić według jego prawa i art. 52 rozporządzenia.
Wstrzymanie, bezpieczna realizacja i odmowa to różne rozstrzygnięcia
Zawieszenie z powodu nowego ryzyka ma charakter wyjątkowy. Pozwala zatrzymać wykonanie w sytuacji spełniającej wskazane warunki, lecz nie stanowi nowego rozstrzygnięcia o całym prawie do kontaktów. Wykonanie podejmuje się ponownie z chwilą ustania poważnego ryzyka szkody fizycznej lub psychicznej.
Przed odmową wykonania z powodu trwałego ryzyka organ lub sąd podejmuje stosowne działania ułatwiające wykonanie, zgodnie z prawem i procedurą krajową oraz z uwzględnieniem dobra dziecka. Dlatego warto wskazać, czy istnieje sposób bezpiecznej realizacji, a jeżeli proponowane rozwiązanie nie usuwa zagrożenia — wyjaśnić dlaczego. Nie chodzi o samo zastąpienie kontaktu warunkami wygodniejszymi dla jednej strony.
Jeżeli poważne ryzyko ma trwały charakter, organ lub sąd może na wniosek odmówić wykonania. Nie następuje to automatycznie po oświadczeniu rodzica, że sytuacja się nie poprawi. Trzeba odnieść ocenę trwałości do konkretnego zagrożenia i uwzględnić wcześniejszy etap działań mających ułatwić wykonanie.
| Ustalona sytuacja | Znaczenie dla wykonania |
|---|---|
| Nowe poważne ryzyko związane z tymczasową przeszkodą lub istotną zmianą okoliczności. | Możliwa wyjątkowa decyzja o zawieszeniu na warunkach art. 56 ust. 4. |
| Poważne ryzyko ustało. | Wykonanie podejmuje się ponownie; zawieszenie nie jest trwałym skasowaniem kontaktu. |
| Poważne ryzyko ma trwały charakter. | Możliwa odmowa na wniosek, z uwzględnieniem obowiązku podjęcia stosownych działań ułatwiających wykonanie. |
Przygotuj fakty, które pozwalają ocenić zmianę
Do analizy przydatne są:
- pełne orzeczenie, zaświadczenie i informacja o aktualnym etapie wykonania;
- opis nowych faktów z datami, odróżniony od okoliczności znanych już przy wydaniu orzeczenia;
- materiały pokazujące związek między wykonaniem a wskazaną szkodą oraz przewidywany czas trwania przeszkody;
- informacje o proponowanych środkach ochrony i o tym, czy pozwalają rzeczywiście usunąć ryzyko.
To praktyczne uporządkowanie materiału, a nie zamknięty ustawowy katalog załączników. Sama obszerna korespondencja o konflikcie nie musi wyjaśniać nowego, konkretnego niebezpieczeństwa.
Nie każda przyczyna zawieszenia wynika z nowego zagrożenia. Art. 56 ust. 1–3 reguluje również inne sytuacje, między innymi zawieszenie wykonalności w państwie pochodzenia lub określone zdarzenia dotyczące zaskarżenia i zaświadczenia. Osobnym zagadnieniem pozostaje merytoryczna zmiana ustalonych kontaktów. Pilny środek ochronny oraz krajowe postępowanie związane z niewykonywaniem kontaktów także nie są automatycznie tą samą operacją co wniosek z art. 56 ust. 4–6.
Najpierw należy sprawdzić również zakres czasowy i państwa objęte rozporządzeniem. Co do zasady stosuje się je do postępowań wszczętych nie wcześniej niż 1 sierpnia 2022 r.; uczestniczą w nim państwa UE z wyjątkiem Danii. Starszy tytuł albo wykonanie w państwie trzecim wymagają ustalenia właściwej podstawy, zamiast prostego przeniesienia opisanej procedury.
Jeżeli potrzebujesz oceny nowego zagrożenia przy wykonywaniu kontaktów, przygotuj rozstrzygnięcie, dokumenty wykonania i chronologię zmiany. Zakres możliwej pomocy opisuje strona spraw kontaktów z dzieckiem w LexActa. Dobór reakcji wymaga oceny ryzyka i etapu konkretnej sprawy, bez zakładania wyniku na podstawie samego opisu konfliktu.
Podstawa prawna: rozporządzenie 2019/1111, w szczególności art. 52 i 56 oraz przepisy o stosowaniu w czasie; w Polsce art. 1153²²ᵇ Kodeksu postępowania cywilnego.
