Przejdź do treści 
Wznowienie zwykłej sprawy o zapłatę z umowy lub odszkodowanie wymaga konkretnej ustawowej podstawy. Samo przekonanie, że prawomocny wyrok jest niesprawiedliwy albo że dowody należało ocenić inaczej, nie wystarcza. Przed skargą trzeba ustalić podstawę wznowienia, datę uzyskania wiadomości, właściwy sąd i materiał potwierdzający spełnienie warunków.
Ten poradnik dotyczy zwykłego procesu zakończonego prawomocnym wyrokiem. Sprawy statusu rodzinnego, alimentów i nieprocesowe sprawy spadkowe wymagają własnej kwalifikacji. Nie należy przenosić na nie przedstawionej tutaj ścieżki.
Jaka podstawa rzeczywiście wystąpiła?
| Rozważana przyczyna | Co wymaga sprawdzenia |
|---|---|
| Nieważność postępowania | Dokładna przesłanka z art. 401, jej wpływ na możność działania lub reprezentację oraz ustawowe wyłączenia wznowienia. |
| Podrobiony dokument lub uzyskanie wyroku za pomocą przestępstwa | Warunki art. 403 § 1 oraz art. 404; samo podejrzenie przestępstwa nie zastępuje wymaganej podstawy. |
| Później wykryte fakty lub środki dowodowe | Możliwy wpływ na wynik i to, dlaczego nie można było z nich skorzystać wcześniej. |
| Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego | Czy wyrok w sprawie oparto na zakwestionowanym akcie i czy spełniono warunki art. 401¹ i 407 § 2. |
Artykuł 401 przewiduje konkretne przypadki nieważności. Przy pozbawieniu możności działania lub braku należytej reprezentacji trzeba uwzględnić również wskazane w nim sytuacje, w których wznowienia żądać nie można. Nie jest to ogólna podstawa do ponownego sporu z oceną zeznań.
Przy wykryciu materiału dowodowego opisz, czego dotyczy, kiedy i jak został odnaleziony oraz dlaczego był wcześniej niedostępny. Nowy załącznik nie staje się automatycznie podstawą wznowienia. Osobno należy ocenić, czy chodzi o wykrycie wcześniejszych okoliczności, czy o późniejsze zdarzenie i ewentualne warunki wniesienia kolejnego pozwu.
Nie ma jednego początku wszystkich terminów
Termin z art. 407 co do zasady wynosi trzy miesiące od dnia dowiedzenia się o podstawie wznowienia. Jeżeli podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, ustawa wiąże początek z wiadomością o wyroku uzyskaną przez wskazany w niej podmiot. Przy podstawie dotyczącej orzeczenia TK obowiązuje odrębna reguła § 2. W skardze trzeba przedstawić okoliczności potwierdzające zachowanie właściwego terminu.
Artykuł 408 ustanawia także dziesięcioletnią barierę od prawomocności, z wyjątkami dotyczącymi pozbawienia możności działania i braku należytej reprezentacji. W dawnych sprawach trzeba sprawdzić przepis przejściowy ustawy z 16 grudnia 2016 r. Wydłużenie terminu nie oznacza automatycznego przywrócenia możliwości, która wcześniej już wygasła.
Sąd, treść skargi i wykonanie wyroku
Właściwość sądu ustala się według art. 405, zależnie od podstawy i zaskarżonych orzeczeń. Nie zawsze jest to sąd pierwszej instancji. Jeżeli właściwe jest postępowanie przed Sądem Najwyższym, trzeba uwzględnić wymagane zastępstwo profesjonalne i wyjątki z art. 87¹.
Skarga powinna odpowiadać warunkom pozwu oraz wskazywać zaskarżone orzeczenie, podstawę i jej uzasadnienie, okoliczności zachowania terminu, a także żądanie uchylenia lub zmiany. Składa się ją z wymaganymi odpisami; art. 132 § 1¹ obejmuje ją wyjątkiem od bezpośrednich doręczeń między profesjonalnymi pełnomocnikami. Opłatę ocenia się według przepisów odnoszących się do pozwu, z uwzględnieniem rodzaju sprawy i przepisów szczególnych.
Wniesienie skargi samo nie tamuje wykonania wyroku. Artykuł 414 przewiduje możliwość wstrzymania na wniosek przy uprawdopodobnieniu grożącej niepowetowanej szkody, z zastrzeżeniem odpowiedniego zabezpieczenia przez przeciwnika. Jeżeli wyrok zostanie uchylony lub zmieniony, rozstrzygnięcie o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia wymaga wniosku i oceny art. 415.
Kontrola dopuszczalności nie przesądza wygranej
Trzeba odróżnić odrzucenie skargi niedopuszczalnej, spóźnionej lub nieopartej na ustawowej podstawie od jej merytorycznego oddalenia. W V CSK 356/17 SN rozdzielił ocenę dopuszczalności, istnienia podstawy i ponowne rozpoznanie sprawy. Odróżnił też dodatkowe wykazywanie dotychczasowej podstawy od zgłoszenia nowej, wymagającej kontroli terminów. Sprawa miała inne tło materialne; przydatne jest tu rozróżnienie etapów, a nie gotowy wzór rozstrzygnięcia o zapłatę.
Przepisy ograniczają również ponawianie skarg i dalsze wznowienie. Do analizy warto przygotować komplet orzeczeń, dowody doręczenia, chronologię wykrycia podstawy oraz wcześniejsze skargi. Ich ocenę można omówić w ramach pomocy w sprawach cywilnych i środkach zaskarżenia.
Podstawa: art. 87¹, 132 i 399–416¹ KPC; art. 13 i 18 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; ustawa zmieniająca termin z art. 408 — zwłaszcza art. 2; SN, 7 lutego 2018 r., V CSK 356/17 — reprodukcja pełnego orzeczenia.
