Przejdź do treści 
Nie trzeba czekać na pierwsze niewykonane spotkanie, aby zaproponować środki wspierające wykonywanie kontaktów. W sprawie o ich ustalenie sąd może określić obowiązek ponoszenia kosztów podróży, zastosować przewidziany w ustawie depozyt lub odebrać przyrzeczenie konkretnego zachowania. Przy uzasadnionej obawie naruszenia obowiązków może także zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy. Żaden z tych środków nie oznacza jednak, że drugi rodzic ma od razu zapłacić karę za przyszły konflikt.
Najpierw ustal, co ma chronić żądanie
Ten problem dotyczy wykonania ustalanych kontaktów: kosztów dojazdu, ryzyka niewydania dziecka, niewłaściwego odbioru albo naruszania zakazu. Nie zastępuje zaprojektowania wykonalnego harmonogramu. Jeżeli potrzebny jest przede wszystkim tymczasowy plan spotkań na czas sprawy, właściwy jest poradnik o wniosku o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem.
W żądaniu warto połączyć trzy elementy: konkretny obowiązek, rzeczywiste ryzyko oraz środek, który ma pomóc ten obowiązek wykonać. Ogólne stwierdzenie, że rodzice są skonfliktowani, niewiele mówi o tym, czy potrzebne jest pokrycie kosztów podróży, depozyt czy zagrożenie zapłatą.
Trzy środki przewidziane w art. 582¹ § 2 KPC
| Środek | Czego dotyczy | Co przygotować do oceny |
|---|---|---|
| Pokrycie kosztów podróży i pobytu | Sąd może zobowiązać osobę uprawnioną do kontaktu albo osobę sprawującą pieczę do ponoszenia kosztów podróży i pobytu dziecka, także osoby mu towarzyszącej, w tym powrotu do stałego miejsca pobytu. | Trasę, częstotliwość wyjazdów, potrzebę osoby towarzyszącej i uzasadnione koszty. Samo bycie rodzicem odwiedzającym lub sprawującym pieczę nie przesądza automatycznie o obciążeniu. |
| Kwota na rachunku depozytowym Ministra Finansów | Może zabezpieczać wydatki uprawnionego związane z kontaktem na wypadek niewykonania lub niewłaściwego wykonania obowiązków przez osobę, pod której pieczą pozostaje dziecko. | Jakie wydatki mają być zabezpieczone, skąd wynika proponowana kwota i jaki problem z wykonaniem obowiązków ma uwzględniać. |
| Przyrzeczenie określonego zachowania | Sąd może je odebrać od osoby uprawnionej do kontaktu albo osoby sprawującej pieczę. | Konkretne zachowanie, którego dotyczy propozycja. Sam zwrot „będziemy współpracować” pozostawia znacznie więcej wątpliwości niż opis obowiązku związanego z odbiorem lub powrotem dziecka. |
Depozyt nie jest ogólną grzywną ani automatycznym odszkodowaniem wypłacanym drugiemu rodzicowi. Ustawa wyłącza ten środek wobec rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka, rodzin pomocowych, placówek opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych i interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych. Nie należy przenosić na te podmioty rozwiązania przewidzianego dla innej sytuacji.
Zagrożenie zapłatą wymaga uzasadnionej obawy naruszenia
Art. 582¹ § 3 KPC pozwala zagrozić nakazaniem zapłaty już przy ustalaniu kontaktów. Trzeba wykazać uzasadnioną obawę naruszenia obowiązków wynikających z postanowienia. Przepis może dotyczyć zarówno osoby sprawującej pieczę, jak i uprawnionego do kontaktu lub osoby, której kontaktu zakazano. Nie jest to zatem narzędzie zastrzeżone wyłącznie przeciw jednemu z rodziców.
Suma ma być oznaczona, a kierunek ewentualnej zapłaty zależy od tego, czyje obowiązki są naruszane. Nie chodzi o grzywnę płaconą Skarbowi Państwa. Sąd stosuje zasady z art. 598¹⁵ KPC, w tym odpowiednie uwzględnienie sytuacji majątkowej osoby, której dotyczy zagrożenie.
Przykład hipotetyczny: w korespondencji dotyczącej planowanych kontaktów rodzic kilkakrotnie zapowiada, że mimo określonego obowiązku nie wyda dziecka na żadne spotkanie. Takie wiadomości mogą być materiałem do oceny przyszłego ryzyka. Nie dowodzą same przez się, że sąd musi uwzględnić żądanie ani że każda późniejsza nieobecność dziecka będzie naruszeniem obowiązku przez tego rodzica.
Co przedstawić w sprawie
- Wskaż, który obowiązek kontaktowy ma być zabezpieczony i kogo dotyczy.
- Opisz fakty przemawiające za danym środkiem: koszty, odległość, dotychczasową komunikację albo konkretne zapowiedzi naruszenia.
- Przyporządkuj dokument lub inny dowód do każdego ważnego faktu.
- Uzasadnij proponowaną kwotę lub dokładnie opisz zachowanie objęte przyrzeczeniem.
- Rozdziel żądanie ustalenia harmonogramu od dodatkowych środków służących jego wykonywaniu.
Żądanie przedstawia się sądowi rozpoznającemu sprawę kontaktową, z zachowaniem wymagań właściwych dla pisma i etapu postępowania. W sprawach o kontakty odpowiednio stosuje się regułę umożliwienia rodzicom złożenia oświadczeń z art. 582 KPC. Jeżeli kwestia kontaktów jest rozpoznawana w procesie o rozwód lub separację, art. 445³ KPC przewiduje zastosowanie art. 582¹ § 2 lub 3 na wniosek strony. Nie należy automatycznie zakładać, że potrzebna jest dodatkowa osobna sprawa.
Samo zagrożenie nie jest nakazem zapłaty
Gdy po zagrożeniu dojdzie do naruszenia, art. 598¹⁶ § 2 KPC przewiduje dalsze rozstrzygnięcie o zapłacie. Nie można samodzielnie traktować wcześniejszego postanowienia jako rachunku za każde nieodbyte spotkanie. Trzeba ustalić obowiązek, przebieg zdarzenia i przyczynę niewykonania. Szczególne znaczenie ma zachowanie dziecka niewywołane przez osobę sprawującą pieczę — nie wolno pomijać ograniczenia wynikającego z opublikowanej sentencji wyroku TK SK 3/20.
Dobro dziecka i jego rozsądne życzenia pozostają istotne także przy dobieraniu środków majątkowych. Celem nie jest skłonienie rodzica do przymuszania dziecka za wszelką cenę. Natomiast zwrot uzasadnionych wydatków po udaremnionym kontakcie z art. 598¹⁷ KPC jest odrębną kwestią. Dalszy etap opisuje materiał o reagowaniu na niewykonywanie kontaktów i dokumentowaniu naruszeń.
Przy analizie środków służących wykonywaniu kontaktów z dzieckiem można porównać proponowane obowiązki, dokumenty i rzeczywiste ryzyko. Pozwala to sformułować żądanie dotyczące konkretnej trudności, bez zakładania jednego środka właściwego dla każdej rodziny.
Podstawy prawne: KPC — art. 126, 128, 445³, 511, 582–582¹ i 598¹⁵–598¹⁸; KRO — art. 113–113⁶; opublikowana sentencja wyroku TK z 22 czerwca 2022 r., SK 3/20.
