Przejdź do treści Testament allograficzny polega na ustnym oświadczeniu ostatniej woli przed osobą urzędową wskazaną w ustawie, przy udziale dwóch świadków. Jest zwykłą formą testamentu; nie wymaga obawy rychłej śmierci. O jego prawidłowości decydują jednak również protokół, odczytanie i podpisy.
Po śmierci autora ważne jest też odnalezienie testamentu i przekazanie dokumentu do właściwego postępowania.
Przed kim można złożyć oświadczenie?
Oświadczenie można złożyć wobec wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Sam udział dowolnego pracownika urzędu nie wystarcza. Z tej formy nie mogą korzystać osoby głuche lub nieme; jest natomiast dostępna dla osoby niewidomej, jeśli spełnia pozostałe warunki.
Jak przebiega sporządzenie testamentu allograficznego?
Ustne oświadczenie trzeba spisać w protokole z datą jego sporządzenia. Następnie protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków. Podpisują go spadkodawca, osoba urzędowa, wobec której oświadczono wolę, oraz świadkowie. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, trzeba zaznaczyć ten fakt i podać przyczynę braku podpisu. Nie wolno zastępować wymaganego opisu podpisem innej osoby złożonym za testatora.
Przygotowany wcześniej projekt dyspozycji może uporządkować zamiary, ale nie zastępuje osobistego oświadczenia ostatniej woli i wymaganych czynności. Protokół powinien oddawać wolę spadkodawcy, nie pomysł członka rodziny. Nie należy traktować odczytania jako formalności bez znaczenia: to moment sprawdzenia, czy zapis rzeczywiście odpowiada oświadczeniu.
Kogo można wybrać na świadka testamentu?
Art.956 wyłącza osoby bez pełnej zdolności do czynności prawnych, niewidome, głuche lub nieme, niemogące czytać i pisać, niewładające językiem sporządzania testamentu oraz prawomocnie skazane za fałszywe zeznania. Są to reguły dotyczące świadków; nie wolno przenosić ich mechanicznie na zdolność samego spadkodawcy do wyboru każdej formy testamentu.
Dodatkowe ograniczenie z art.957 dotyczy osoby, dla której testament przewiduje korzyść. Świadkiem nie może być również jej małżonek, krewny lub powinowaty pierwszego albo drugiego stopnia ani osoba pozostająca z nią w stosunku przysposobienia. Z tego powodu najbliższa osoba towarzysząca przy załatwianiu spraw nie zawsze będzie odpowiednim świadkiem.
Nie wystarczy zapytać świadków, czy są „bezstronni”. Przed czynnością należy ustalić ich relacje z osobami mającymi otrzymać korzyści oraz pozostałe ustawowe przeszkody. Świadek powinien też rozumieć, że uczestniczy w sporządzeniu testamentu, a nie jedynie potwierdza wizytę w urzędzie.
Czy nieprawidłowość zawsze unieważnia cały testament?
Zasadą art.958 jest nieważność testamentu sporządzonego z naruszeniem przepisów o formie, chyba że przepisy przewidują inny skutek. Art.957§2 zawiera takie rozróżnienie: przy świadku powiązanym z korzyścią nieważne jest co do zasady postanowienie przysparzające wskazaną korzyść. Cały testament jest nieważny, jeżeli z jego treści lub okoliczności wynika, że bez wadliwego postanowienia spadkodawca nie sporządziłby testamentu tej treści.
Oznacza to potrzebę oceny konkretnej wady, a nie założenie, że podpis urzędnika naprawia wszystkie uchybienia albo że każda pomyłka przekreśla cały testament.
Co ustalić przed wizytą?
- Czy wybrana osoba urzędowa należy do katalogu z art.951 i jak organizowana jest czynność.
- Czy spadkodawca może skorzystać z tej formy i osobiście wyrazić wolę.
- Kto ma być świadkiem oraz czy nie zachodzą ustawowe wyłączenia.
- Czy oznaczenie spadkobierców i pozostałych dyspozycji jest jednoznaczne.
- Czy istnieją wcześniejsze testamenty, które trzeba uwzględnić przy planowaniu zmian.
- Jak zostanie odnotowana rzeczywista przeszkoda w podpisaniu protokołu, jeżeli występuje.
Dla testamentu allograficznego nie trzeba wykazywać obawy rychłej śmierci ani innych przesłanek testamentu szczególnego. Jeżeli jednak warunki tej zwykłej formy nie mogą być spełnione, nie należy nazywać dowolnej rozmowy testamentem allograficznym. Trzeba sprawdzić możliwość zastosowania innej przewidzianej prawem formy.
Zmianę wcześniejszej ostatniej woli omawia poradnik o odwołaniu testamentu. Jeżeli testament ma także wskazywać osobę porządkującą sprawy po śmierci, odrębnym zagadnieniem są zadania wykonawcy testamentu. Dobór formy i ocenę konkretnego dokumentu można omówić w ramach pomocy prawnej w sprawach spadkowych.
Gdy powstaje spór o dokument
Zachowaj oryginał protokołu i informacje o osobie urzędowej, świadkach oraz przebiegu czynności. Wady formy trzeba odróżnić od zarzutu, że spadkodawca nie mógł świadomie lub swobodnie wyrazić woli. To różne podstawy oceny testamentu, wymagające innych faktów i dowodów. Nie poprawiaj ani nie uzupełniaj oryginału samodzielnie po sporządzeniu testamentu.
