Adopcja z przeniesieniem dziecka do innego państwa: co trzeba sprawdzić przed wnioskiem?

Jeżeli adopcja ma wiązać się z przeniesieniem dziecka do innego państwa, trzeba ustalić właściwą procedurę przed organizowaniem wyjazdu i składaniem wniosku. W sprawach objętych konwencją haską z 1993 r. znaczenie mają państwa zwykłego pobytu, współpraca organów i wymagane zgody. Samo obywatelstwo rodziny ani możliwość zamieszkania za granicą nie zastępują tych warunków.

Ustal państwo pochodzenia i państwo przyjmujące

Art. 2 konwencji dotyczy dziecka mającego zwykły pobyt w jednym państwie objętym konwencją, które zostało lub ma zostać przemieszczone do drugiego w związku z określoną adopcją. Zwykły pobyt nie jest po prostu nazwą państwa w paszporcie. W polskim przekładzie konwencji pojęcie to zostało sprostowane; nie należy opierać procedury na dawnym błędnym tłumaczeniu stałego zamieszkania.

Sprawdza się również stosowanie konwencji między konkretnymi państwami i w odpowiednim czasie. Art. 41 wiąże jej zastosowanie z otrzymaniem właściwego wniosku po wejściu konwencji w życie w obu państwach. W sprawie poza jej zakresem potrzebna jest ocena innych właściwych regulacji, a nie użycie formularza konwencyjnego na zasadzie podobieństwa.

Możliwości opieki w kraju pochodzenia mają znaczenie

Konwencja wymaga rozważenia możliwości umieszczenia dziecka w państwie pochodzenia i ustalenia, że adopcja międzynarodowa leży w jego najlepszym interesie. KRO w art. 114² stanowi, że przysposobienie zmieniające miejsce zamieszkania dziecka z Polski na inne państwo może nastąpić, gdy tylko w ten sposób można zapewnić mu odpowiednie zastępcze środowisko rodzinne.

Ten szczególny wymóg KRO nie ma zastosowania przy wskazanym w ustawie pokrewieństwie lub powinowactwie albo gdy przysposabiający już przysposobił siostrę lub brata dziecka. Nie jest to jednak zwolnienie z wszystkich pozostałych warunków adopcji i ochrony dobra dziecka. Odpowiednią regułę kwalifikacji zawiera także art. 167 ustawy o wspieraniu rodziny.

Nie zastępuj współpracy organów prywatnym uzgodnieniem

1. Właściwy punkt rozpoczęcia. Osoby mające zwykły pobyt w państwie objętym konwencją, które chcą przysposobić dziecko mające zwykły pobyt w innym takim państwie, zwracają się według art. 14 do organu centralnego państwa swojego zwykłego pobytu.
2. Ocena kandydata i dziecka. Przepisy przewidują odrębne ustalenia państwa przyjmującego oraz pochodzenia, raporty o kandydacie i dziecku, a także kontrolę wymaganych zgód.
3. Zgodność dalszego toku. Art. 17 obejmuje między innymi zgodę obu organów centralnych na kontynuowanie procedury oraz właściwe ustalenia co do kandydata i wjazdu dziecka.
4. Przemieszczenie. Art. 18–19 określają konieczność odpowiednich zezwoleń i spełnienia warunków przed przeniesieniem dziecka.

W polskiej części procedury ustawa określa kwalifikację do przysposobienia międzynarodowego, przekazywanie dokumentacji i działania upoważnionych ośrodków oraz organu centralnego. Nie należy pomijać tych etapów dlatego, że kandydaci i osoby opiekujące się dzieckiem prywatnie doszli do porozumienia. Zgody muszą być ocenione według właściwej formy i warunków, bez niedozwolonej zapłaty za ich uzyskanie.

Styczność w Polsce i warunki sądowego wniosku

Art. 120¹ § 3 KRO wymaga w opisanej zmianie miejsca zamieszkania z Polski do innego państwa okresu osobistej styczności ustalonego przez sąd, nie krótszego niż czternaście dni. Ma on odbywać się w dotychczasowym miejscu zamieszkania dziecka albo innej miejscowości w Polsce. Nie jest to termin, w którym cała procedura musi się zakończyć. Zakres pieczy w tym czasie przedstawia tekst o styczności przed orzeczeniem adopcji.

Osobno ustala się jurysdykcję i prawo właściwe. W odpowiednim zakresie krajowe łączniki zawiera art. 1106⁴ KPC, a dobór prawa dla przysposobienia oraz wymagania dotyczące zgód regulują art. 57–58 Prawa prywatnego międzynarodowego. Nie wolno utożsamiać możliwości złożenia wniosku do polskiego sądu z automatycznym stosowaniem wyłącznie polskiego prawa.

Do przygotowania sprawy zbierz dane o zwykłym pobycie, obywatelstwie i historii opieki, dokumenty kwalifikacji, raporty, zgody i informacje o planowanym przeniesieniu. Gdy adopcja już nastąpiła za granicą, innym etapem jest ustalenie jej skutków i dokumentów uznania w Polsce.

Podstawy: art. 2–5, 14–19 i 41 konwencji haskiej oraz jej sprostowanie, art. 114² i 120¹ KRO, art. 164 i 167–169 ustawy o wspieraniu rodziny, art. 1106⁴ KPC i art. 57–58 Prawa prywatnego międzynarodowego. Ocena planu postępowania i dokumentów rodzinnych powinna uwzględniać oba państwa i kolejność wymaganych czynności.