Były małżonek zarządza wspólną nieruchomością i nie przedstawia rozliczeń: jak żądać rachunku?

Współwłaściciel, który nie sprawuje zarządu wspólną rzeczą, może na podstawie art. 208 KC żądać w odpowiednich terminach rachunku z zarządu. Jeżeli wspólnym domem po ustaniu wspólności zajmuje się były małżonek, warto sformułować właśnie takie żądanie, zamiast od razu zgadywać wysokość należnego czynszu lub domagać się nieoznaczonego „rozliczenia wszystkiego”.

Kto zarządzał i za jaki okres?

Trzeba ustalić własny status współwłaściciela oraz to, kto rzeczywiście zarządzał nieruchomością w oznaczonym okresie. Znaczenie mają faktyczne czynności: zawieranie lub obsługa umów, pobieranie należności, zlecanie prac i prowadzenie płatności. Samo zameldowanie w domu nie przesądza jeszcze o sprawowaniu zarządu.

Po ustaniu wspólności majątkowej zastosowanie znajdują odpowiednie odesłania z art. 46 KRO i art. 1035 KC. Należy jednak odróżnić zwykły zarząd rzeczą wspólną od odrębnego reżimu zarządu wspólnotą mieszkaniową. Żądanie z art. 208 nie jest też ogólnym narzędziem przeszukiwania nieznanych prywatnych rachunków drugiej osoby.

Rachunek ma być opracowany, a nie tylko udostępniony do obejrzenia

Art. 460 § 1 KC wskazuje pisemne zestawienie wpływów i wydatków wraz z potrzebnymi dowodami. Dla konkretnego domu należy więc oznaczyć okres, przedstawić przychody i wydatki oraz umożliwić ich powiązanie z dokumentami. Zestawienie powinno pozwalać zrozumieć, jakie działania i rozliczenia obejmuje.

Przykładowo przy wynajmowanym fragmencie domu istotne będą wpływy z najmu i związane z zarządem wydatki, z przypisaniem ich do okresów i dowodów. Nie chodzi wyłącznie o podanie końcowej kwoty. Samo pokazanie segregatora z przypadkowymi fakturami nie zastępuje uporządkowanego rachunku, który pozwala ocenić wykonany zarząd.

Oznacz miniony okres i odpowiedni termin

Wezwanie może wskazywać nieruchomość, podstawę współwłasności, osobę zarządzającą, daty okresu i oczekiwaną postać rachunku. Wyznaczony termin powinien odpowiadać rozmiarowi i charakterowi danych. Art. 208 nie ustanawia jednego obowiązującego wszystkich tygodniowego lub półrocznego terminu.

W sprawie II Ca 1508/13 SO w Krakowie odróżnił rachunek za okres miniony od żądania stałego składania rachunków na przyszłość. Nie wywiódł z określenia „w odpowiednich terminach” obowiązku, który można bezterminowo zasądzić jak przyszłe świadczenia okresowe. W żądaniu sądowym trzeba więc precyzyjnie określić okres i osobę, która wówczas zarząd sprawowała.

Co zrobić po odmowie lub niepełnym wykonaniu

Prawo do rachunku może być dochodzone powództwem o nakazanie jego złożenia. Nie wystarczy żądanie, aby sąd „sprawdził byłego małżonka”. Trzeba oznaczyć zobowiązanego, treść rachunku i okres, przedstawić podstawę własnego uprawnienia oraz dowody sprawowania zarządu i niewykonania obowiązku. Istniejące postępowania i ich zakres również wymagają uwzględnienia przy wyborze właściwej drogi.

Wniosek o ustanowienie sądowego zarządcy z art. 203 KC nie zastępuje żądania rachunku. Ma inne przesłanki i inny cel. Również zasądzenie wynagrodzenia za pracę przy zarządzie lub wypłata części pożytków to odrębne żądania; uzyskanie rachunku samo nie rozstrzyga jeszcze, komu należy się określona suma.

Jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że przedstawione zestawienie wpływów jest nierzetelne lub niedokładne, art. 460 § 2 przewiduje możliwość żądania zapewnienia przed sądem, że sporządzono je według najlepszej wiedzy. Nie zastępuje to jednak wykazania przesłanek ewentualnego późniejszego roszczenia pieniężnego.

Do uporządkowania rozliczeń przy podziale majątku przygotuj dokument własności, informacje o rzeczywistym zarządzie, dotychczasowe wezwania i otrzymane zestawienia. Pozwala to wskazać, czego w rachunku brakuje, zanim zacznie się wyliczać żądanie zapłaty.

Podstawy prawne

• KC, art. 200, 203, 205–208, 460 i 1035; KRO, art. 46; KPC, art. 13, 126, 187 i 316.
• SO w Krakowie, II Ca 1508/13; odrębność zarządcy i rozliczeń: SO w Kielcach, II Ca 281/25.