Przejdź do treści 
Niewypłacona emerytura lub renta po zmarłym nie zawsze podlega zwykłemu podziałowi między spadkobierców. Artykuł 136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskazuje własny krąg osób, którym można wypłacić należne świadczenie. Trzeba ustalić, co przysługiwało zmarłemu, kto występuje o wypłatę oraz czy zachowano szczególny termin. Samo postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie odpowiada na wszystkie te pytania.
Analizę decyzji, korespondencji i dokumentów rodzinnych obejmuje pomoc w sprawach ubezpieczeń społecznych i ZUS. W tej sytuacji najpierw należy nazwać właściwe żądanie: wypłatę należności zmarłego, a nie przyznanie każdemu spadkobiercy nowej emerytury.
Co było należne zmarłemu?
Niezrealizowane świadczenie może dotyczyć kwoty przyznanej, lecz niewypłaconej, albo należności ustalanej w postępowaniu rozpoczętym przez osobę, która następnie zmarła. Osoby wskazane w art. 136 mogą uczestniczyć w dalszym prowadzeniu takiego postępowania. Nie oznacza to jednak możliwości stworzenia zmarłemu dowolnego nowego prawa wyłącznie na podstawie własnego statusu spadkobiercy.
Ustal więc, czy istnieją wniosek zmarłego, decyzja, rozliczenie należnej kwoty i informacja o rzeczywistych wypłatach. Jeżeli sprawa nie została zakończona, ważne jest również pismo dotyczące dalszego jej prowadzenia.
Krąg uprawnionych ma własną kolejność
| Kolejność badania | Osoby wskazane w art. 136 | Co trzeba ustalić |
|---|---|---|
| Pierwszy krąg | Małżonek i dzieci, z którymi zmarły prowadził wspólne gospodarstwo domowe | Pokrewieństwo lub małżeństwo oraz rzeczywiste wspólne gospodarstwo |
| W braku pierwszego kręgu | Małżonek i dzieci, z którymi nie prowadził wspólnego gospodarstwa | Brak osób z wcześniejszego kręgu oraz właściwą relację rodzinną |
| W braku obu wcześniejszych kręgów | Inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej albo tacy, na których utrzymaniu pozostawał zmarły | Konkretną podstawę z tego ostatniego kręgu |
Przykładowo małżonek prowadzący ze zmarłym wspólne gospodarstwo jest badany w pierwszym kręgu. To, że inna osoba dziedziczy część majątku, nie daje jej z tej przyczyny równorzędnego żądania z art. 136. Jest to szczególna regulacja, którą trzeba odróżnić od kolejności dziedziczenia ustawowego.
Termin dwunastu miesięcy i dokumenty
Roszczenia o wypłatę wygasają po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci, chyba że przed upływem tego okresu zgłoszono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania. Nie jest to termin na przyjęcie albo odrzucenie spadku. Nie odkładaj zatem sprawdzenia należności ZUS do zakończenia wszystkich spraw spadkowych.
Wniosek ENS i jego instrukcja pomagają uporządkować dokumenty. Przypisz je do właściwej przesłanki:
- dokument śmierci oraz dane sprawy lub decyzji zmarłego;
- dokumenty potwierdzające małżeństwo lub pokrewieństwo;
- informacje o wspólnym gospodarstwie, jeżeli to ono określa pierwszy krąg;
- dowody utrzymywania zmarłego lub innej podstawy właściwej dla dalszego kręgu.
Instrukcja ENS przewiduje możliwość pozyskania dokumentów z USC w wersji elektronicznej po złożeniu oświadczenia EASC. Sprawdź więc, które akty mają zostać uzyskane w ten sposób, zamiast zakładać, że każdy akt musisz samodzielnie przedłożyć w wersji papierowej.
Miesiąc śmierci i późniejszy przelew
Artykuł 136a przewiduje wstrzymanie wypłaty emerytury lub renty od miesiąca następującego po miesiącu śmierci. Nie należy więc automatycznie dzielić świadczenia za miesiąc śmierci proporcjonalnie do liczby dni. Trzeba jednak odróżnić należną, niewypłaconą kwotę od przelewu dotyczącego późniejszego okresu i ewentualnego żądania jego zwrotu.
Osobnymi sprawami są także własne prawo do renty rodzinnej oraz rozliczenie kosztów pogrzebu. Do analizy przygotuj datę śmierci, wniosek i decyzje zmarłego, historię wypłat oraz opis relacji rodzinnej i wspólnego gospodarstwa. Pozwala to ustalić właściwe żądanie i dokumenty bez utożsamiania go z całym spadkiem.
Podstawę stanowią art. 136 i 136a ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego. Praktyczną listę danych zawiera formularz ENS z instrukcją ZUS.
