Przejdź do treści 
Żeby powołać się na wyjątkową jurysdykcję konieczną w sprawie alimentacyjnej, nie trzeba zawsze najpierw wnieść pozwu w państwie trzecim i uzyskać odmowy. Trzeba natomiast wykazać wszystkie przesłanki wyjątku, w tym rzeczywistą przeszkodę w prowadzeniu sprawy. Brak obowiązku wcześniejszej próby nie oznacza zwolnienia z dowodów.
Najpierw sprawdza się zwykłe podstawy w całej Unii
Art. 7 rozporządzenia 4/2009 działa wyjątkowo, gdy żaden sąd państwa członkowskiego nie ma jurysdykcji na podstawie art. 3–6. Nie wystarczy więc stwierdzić, że zwykła podstawa nie prowadzi do sądu polskiego. Trzeba uwzględnić również właściwość sądów innych państw członkowskich wynikającą z tych przepisów.
Przy alimentach dziecka wierzycielem jest dziecko, nawet gdy pozew przygotowuje i składa w jego imieniu rodzic. Przy badaniu wspólnego obywatelstwa z art. 6 porównuje się więc obywatelstwo dziecka i dłużnika. Wspólne obywatelstwo państwa członkowskiego może dać zwykłą podstawę jurysdykcji i wyłączyć potrzebę sięgania do art. 7. Nie można zastąpić tego porównania samymi obywatelstwami rodziców. Art. 4 ust. 3 wyłącza ponadto wybór sądu przewidziany w tym artykule dla zobowiązań wobec dziecka poniżej osiemnastego roku życia.
Cztery warunki muszą wystąpić łącznie
Poza brakiem jurysdykcji z art. 3–6 potrzebny jest ścisły związek sprawy z państwem trzecim. W tym państwie postępowania nie można w rozsądny sposób wszcząć lub prowadzić albo jest ono niemożliwe. Wreszcie sama sprawa musi mieć wystarczający związek z państwem członkowskim, którego sąd miałby wyjątkowo orzekać. Każdy z tych elementów wymaga własnego wyjaśnienia.
W wyroku z 1 sierpnia 2022 r., C-501/20, zwłaszcza pkt 97–113 TSUE rozdzielił te warunki. Samo przekonanie, że proces w Polsce będzie wygodniejszy, szybszy albo korzystniejszy, nie zastępuje testu konieczności.
Dlaczego wcześniejszy zagraniczny pozew nie jest obowiązkowym etapem
W pkt 108–109 TSUE wyjaśnił, że nie można wymagać wykazania wcześniejszej bezskutecznej próby wszczęcia lub prowadzenia postępowania w państwie trzecim. Konieczność może wynikać z dostępnych dowodów bez uprzedniego narażania strony na postępowanie, którego nie da się rozsądnie przeprowadzić.
Jeżeli jednak próba została podjęta, jej wynik może być dowodem. Odmowa przyjęcia pisma, dokumenty dotyczące dostępu do sądu czy korespondencja z właściwym organem mogą pomóc odtworzyć przeszkodę. Nie są uniwersalnie wymaganym kompletem ani automatycznym dowodem wszystkich czterech przesłanek.
Co powinien pokazywać materiał o barierze
Opis musi odnosić się do konkretnego wierzyciela, dłużnika i żądania. Z pkt 110–112 wyroku wynika potrzeba indywidualnej oceny prawnych lub faktycznych przeszkód proceduralnych. Ogólny raport o sytuacji w kraju nie wystarcza, jeżeli nie wyjaśnia, jak ta sytuacja realnie blokuje dostęp do rozpoznania tej właśnie sprawy.
- Ustal zwykły pobyt i obywatelstwa rzeczywistych stron, w tym dziecka będącego wierzycielem.
- Wyjaśnij, dlaczego nie działa żadna właściwa podstawa z art. 3–6 w państwach członkowskich.
- Wskaż konkretną przeszkodę w państwie trzecim i dokumenty potwierdzające jej wpływ na dostęp do sądu.
- Wykaż odrębnie ścisły związek sprawy z tym państwem trzecim i wystarczający związek z państwem wybranego sądu.
W ramach analizy jurysdykcji w sprawie alimentacyjnej można uporządkować te dowody bez zakładania konieczności zagranicznego pozwu „na próbę”. Decyzja o zastosowaniu wyjątku zależy od oceny całego testu, nie od samego braku wcześniejszego postępowania.
